                         Bilgisayar Virsleri: Giri

Bilgisayar virs nedir?

imdiye kadar yapabildiimiz en iyi tanmla aadaki gibidir:

   #1 Bir virs kendisini kopyalayabilen bir programdr, yani kendisinin 
      kopyasn karabilen (genellikle deimi halinin).

   #2 Kopyalama kastl, bir yan etki deil.

   #3 En azndan baz kopyalar dnml olarak ayn tanm ile virstrler.

   #4 Bir virs kendisini bir "konuk" programa eklemek zorundadr ki konuk 
      programn altrlmas ile kendisinin de almas salanm olsun.

#1 kendini kopyalayamayan ANSI bombalar ile virsler arasndaki farkllklar.

#2 virsler ile kopyalama yapan programlar (DISKCOPY.COM gibi) arasndaki farkllklar.

#3 kendisini kopyalamaya alan ama yeterli olmayanlar "tasarlanm virsler"'in 
   hari tutulmas lazm.

#4 konuku gerektirmeyen kurtlar ile virsler arasnda ki fark ayrmak gerekir.

Bir Truva At, yararl veya ilgin bir eyler yapyor gibi gzken ama 
altrldnda, mesela FAT (File Allocation Table) tablosunun
srasn bozmak, sabit srcy yeniden biinlendirmek veya virs yaymak 
gibi zararl etkileri olan bir programdr.

Virsler ve Truva Atlar, belli bir tarihte veya belli bir olay gerekletiinde 
programlar ve bilgileri mahvetmeye ynelik "zaman-bombalar" ierebilirler.

Bir zaman bombas genellikle sabit srcy yeniden biimlendirmek gibi 
zararl eyler yapmak iin tasarlanmtr. Bazen nispeten zararsz olabilir,
sadece her Cuma bilgisayar yavalatmak gibi veya ekranda bir top dolatrmak
gibi. Buna ramen zararsz bir virs diye bir ey yoktur. Bir virs zarar 
vermek istemese bile, baz durumlarda byle yapabilir, virs yazann 
kabiliyetsizliine ve beklenmeyen donanm veya yazlm versiyonlarna dayal 
olarak.

Bir virs yaratcs tarafndan veya bir bakas tarafndan deitirilebilir,
bylelikle daha zararl versiyonu ortaya kabilir. ok nadiren olmu olsada 
bazen deiiklik daha zararsz hale getirebiliyor.

Bir virs tarafndan yaplan zarar bilgilerin veya programlarn silinmesi 
hatta sabit srcnn yeniden biimlendirilmesi olabilecei gibi daha ge 
farkdilen ve kurnaz bir zarar da mmkndr. Baz virsler bilgiyi deitirir 
veya metinde yazm hatalar oluturur. Dier virslerin kendisini oaltmaktan 
baka kasti zararlar olmayabilir.

PC'lerdeki genel virs grubu boot sektr virsleri(BSV), program virsleri ve 
uygulama virsleridir.

Bir BSV disketlerdeki ve/veya sabit srclerdeki boot sektrlere bular. 
Disketlerde boot sektr normal olarak iletim sisteminin yklenmesi iin 
gerekli olan kodu ierir. BSV orijinal boot sektr kodunu kendisiyle deitirir 
orijinalini diskette bir yere yazar veya tamammen ortadan kaldrr. Daha sonra 
bilgisayar bu disketten boot edilince kendisini hafzada saklar ve kontrol eline 
alr. Bunu yaptktan sonra orijinal boot sektr kodunu iletecektir ve ondan sonra 
herey normalde olduu gibi olacaktr. Bundan sonra o bilgisayara taklan her 
disket eer yazmaya kar korumal deilse virs bulamasna maruz kalacaktr.

Bir BSV genellikle hafzann en stnde kalarak DOS'un grd hafza miktarn 
azaltacaktr. Mesela 640K lk hafzaya sahip bir bilgisayarda sadece 639K lk bir 
boluk grnecektir.

Bir ok BSV sabit srclerede bulaabilmektedir, sre yukarda anlatld gibidir, 
ama DOS boot kayd yerine Ana boot kaydn deitirirler.

kinci tip olan program virsleri, altrlabilir programlar, genellikle .COM ve .EXE 
dosyalar bazende overlay dosyalar, aygt srcleri hatta nesne dosyalarna da 
bularlar.

Bulam bir program virs kodunu ierisinde tar, genellikle en sonunda, baz 
durumlarda orijinal programn en banda ve ok nadiren de olsa virs orijinal 
programn ortasna yerleir.
 
Bulam bir program altrldnda virs hafzada kalc olabilir ve altrlan 
her programa bular. Yaylmak iin bu yntemi kullanan virslere "Kalc Virsler" 
denir.

Dier virsler, bulaan bir program altrldnda bulatracak yeni dosya 
arayabilirler. Virs daha sonra kontrol orijinal programa geri verir. Bu methodu 
kullanarak yaylmaya alan virslere "Direk Etkili Virsler" denir. Bir virs 
iin her iki bulama yntemini de kullanmak mmkndr.

ou virsler zaten bulam olan bir eye tekrar bulamamak iin varolan 
bulamalar tanmaya alabilir. Bu "Kurban"' bulam gsterip belirli 
virslere kar alamay mmkn klar. Ayn program bir ok virse kar 
alamak mmkn olamayaca iin bu method genel bir koruma olarak aslnda 
kullanszdr.

nc tip virsler, normal programlar etkilemeyen ama bunun yerine bir ok 
dosya trne genellikle de kelime ilemci ve tablolama dokmanlarna 
"makrolar" olarak bulaan uygulama virsleridir. Bu tr virsler, kullanclar 
bilmeden E-Mail yoluyla dokmanlar deiirken kolaylkla yaylrlar.

Genelde virsler sadece programdrlar- belki srad, ama dier normal 
programlar gibi yazlmlardr. Bir virs yazmak iin dahi olamaya gerek yok, 
bir ok 10 yalarnda olan ocuk kolaylkla virs oluturabilir.

imdi, baz yanl kavramalar dzeltmek iin aada virslerin neler 
yapamyaca ile ilgili baz bilgiler bulacaksnz.

        Bir virs tamamyla kendiliinden oluamaz dier programlar gibi 
        yazlm olmalar gerekir.
        
        Tm virsler kasti olarak zararl deildir- bazlar yan etki olarak 
        az bir zarar verir- buna ramen "zararsz" virs diye bir ey yoktur.

        Bulaan disketten sade bir bilgiyi okumak bulamaya yol amaz. 
        (Buna ramen, sade bilginin ne olduunu belirlemek nemsiz deildir.)

        Yazmaya kar korumal bir disket eer donanm doru alyorsa bulama 
        kapamaz.

Bir bilgisayara virsn ancak bulam bir programn altrlmas veya bilgisayarn
bulam bir disketten boot edilmesiyle bulaabilecei zannediliyordu ama artk bu doru 
deil. Bir virs bulamasnn yaylmas bir Microsoft Word dokmannn veya Lotus 
Notes'un kullanmyla bile mmkndr.

Virsn bilgi dosyalarn etkilemeyecei dnlyordu veya bir bilgisayar trnden 
dierine bulaamayaca zannediliyordu yani Macintosh'u etkileyen bir virsn PC'yi 
etkileyemeyecei dnlyordu ama uygulama virslerinin grnmesiyle bu da deiti 
ayn anda hem WinWord hemde MacWord'u etkileyen virsler bilinmektedir.

Anti-virs programlarn kullanmak tan baka bilgisayar virslerden korumann 
bir ka yolu daha vardr:
        
        Kural 1: YEDEK ALIN!!! yi yedekleme aln (birden fazla) kaybetmek 
        istemediiniz hereyin yedeini aln. Bu sizi sadece virslerden korumakla 
        kalmayp ayn zamanda donanm hatalarnda da size yardmc olacaktr.

        Sabit srcs olan bir bilgisayar kesinlikle disketten boot etmeyin 
        nk bir sabit src boot sektr sadece bu yolla bir boot sektr 
        virs tarafndan etkilenebilir. (ok seyrek rastlansa da damlatclarn 
        almas da buna sebep olabilir).

        Eer bilgisayarnzn BIOS'u boot srasn "C: A:" eklinde deitirmenize 
        izin veriyorsa, deitirin. Bu size boot sektr virslerine kar iyi bir 
        koruma salayacaktr.

        Eer kazara boot edilemeyen bir disketi srcde braktysanz 
       
                       Not a system disk.
       
        eklinde bir hata mesaj grnebilir. Eer disket bir virs tarafndan
        etkilenmi ise ve sabit srcnz daha etkilemediyse (ki ou virs hemen 
        etkileyecektir) disketi a: srcsnden karn ve bilgisayar kapatn 
        (veya RESET tuuna basn). Ctrl-Alt-Del tu kombinasyonunu kullanmann 
        yeterli olmadna dikkat edin!

        Yazma ihtiyacnz olmad srece tm disketleriniz yazmaya ka korumal 
        tutun. Disketle gelen yeni bir yazlm aldnzda yedek kopyasn karmadan 
        nce yazmaya kar korumaya aln. Eer ahmaka kopyalama korumasndan tr 
        disketinizin yedek kopyasn karmak mmkn deilse o yazlm kullanmanz 
	tavsiye etmem.

	Yazlmnzn kaynana dikkat edin. Genelde kend ambalaj iindeki yazlm 
	temiz olmal ama (Microsoft ta dahil olmak zere) bir ka tane rapor edilen
	ticari yazlmlarda da virs bulamasna rastlanmtr. Halka ak, Freeware, 
	Shareware paketler normal ticari programlardan daha tehlikeli olmak zorunda 
	deildir. Tamamen yazlmn geldii kaynaa baldr. Eer bir yazlm 
	BBS'ten ekiyorsanz sistem operatrnn virslere kar nasl nlem aldna 
	bakn. Eer ekebilceiniz programlar korumuyorsa kendinize baka kaynak 
	bulmalsnz.

	lk defa altrmadan nce yeni yazlmlarn tamamn virs kontrolnden 
	geirin. ki farkl reticinin tarama motorlarn kullanmak makul olabilir, 
	nk hi bir tarayc tek bana tm virsleri bulamaz.

	Shareware, Freeware ve halka ak yazlmlar orjinal reticisinden veya 
	gvenilir datm sitelerinden aln, eer mmknse.

	Bilgisayarnzn olaan olmayan tavrlarna dikkat edin, mesela:

		Programlarn yklenmesi genelde olduundan daha uzun mu tutuyor?
		Allmam hata mesajlar grnyor mu?
		Hafza miktar azalm grnyor mu?
		src klar genelde olduunda daha uzun mu grnyor?
		Dosyalar bilinmeyen bir ekilde kayboluyor mu?

Bu gibi eyler bir virs bulamasn gsteriyor olabilir (veya sadece 
Windows'un yanl almas da olabilir).

Eer bilgisayarnza bir virs bulatysa -PANKLEMEYN! Bazen dncesizce bir 
virs temizleme giriimi virsn size verecei zarardan daha fazla zarara yol 
amanza sebep olabilir. Eer ne yapacanzdan emin deilseniz sizin iin 
temizleyecek birini bulana kadar bilgisayarnz kapal tutun.

Son olarakta, virs o anda hafzada ise temizleme ilemini engelleyebilir, 
onun iin temizleme ilemine balamadan nce bilgisayar temiz bir 
sistem disketi ile boot edin, orjinal olarak oluturulduundan beri yazmaya 
kar korumal olarak saklanan bir disket tercih edilmelidir.

Virs taramas yapmadan nce de temiz bir disketle bilgisayar boot etmek 
iyi bir fikirdir, nk bir ok "gizli virs" eer tarama esnasnda hafzada 
aktif ise bulunmas zordur.