commodore.gen.tr

Amiga'nın orjinal tasarım ekibi ile Commodore arasındaki problemleri ve tamamlanamayan AAA chipsetini vs. çoğumuz biliyoruz. ARC, AA+ ve Hombre chipsetlerini ise ben hiç bilmiyordum. İlk defa öğrendiğim bu chipsetlerinin hikayesini okurken aşağıdaki yazıyı hazırladım. Umarım ilginizi çeker.

Amiga’nın bilinmeyen geçmişi: Beklenmeyen sürprizler ve tamamlanmayan projeler

HAM Grafik Modu

Amiga’nın en büyük avantajlarından biri HAM (Hold-and-Modify) moduydu. Bu grafik modu uyguladığı farklı teknikle normalin çok üstünde bir renk derinliği sunuyordu. Ancak uygulanan tekniğin getirdiği kısıtlamalar nedeniyle HAM modunu hareketli görüntüler ve animasyonlarda kullanmak mümkün değildi. Daha çok video karelerinin ve dijitize edilmiş fotoğrafların gösterilmesinde kullanıldı.

OCS yonga seti kırmızı, yeşil ve mavinin tonları için 16 değer destekliyordu. Bu da grafik ekranlarda kullanılabilecek 4096 renk desteği demekti. Ancak 4096 rengi tanımlamak için nokta başına 12 bitlik veri geliyordu ve OCS yonga setinin kapasitesi nokta başına 6 bit ile sınırlıydı. Bu yüzden 4096 renkli paletten 64 renk seçmek gerekiyordu. Grafik ekranda bu 64 kullanılıyordu.

İşte burada yonga setinin desteklediği 4096 rengi aynı anda kullanabilmemizi sağlayan HAM modu devreye giriyordu. HAM modu bant genişliği sorununu aşmak için çok farklı bir çözüm kullanıyordu. Her bir nokta kendinden önceki noktaya göre tanımlanıyordu. Öyle ki her seferinde kırmızı, yeşil ve mavi tonlarından ikisi sabit tutuluyor (Hold) ve diğer ton 16 değer arasından seçilerek değiştiriliyordu (Modify). Tut ve değiştir (Hold and Modify) anlamına gelen HAM modu çok garip bir algoritma kullansa da dijitije grafiklerde çok başarılıydı ve döneminin çok ilerisinde bir kalite sunuyordu.
   
1985 senesinde EGA kartlı IBM PC’ler 64 renklik paletten seçilebilen 16 renkli ekranlara sahipken. Amiga’nın 4096 rengi çok büyük sükse yapmıştı. Fuarlarda ve bilgisayar dükkanlarında yapılan tanıtımlarda müşterilere HAM resimleri gösteriliyordu. IBM PC’lerin renk derinliği 1987 senesinde çıkan VGA kartlarıyla 262,144 renkli paletten seçilen 256 renge yükseltilebilmiştir. 
Ham modunun oldukça ilginç bir hikayesi var:

Amiga’nın babası Jay Miner bir eğitim merkezine yaptığı gezide gördüğü uçak simülatöründe kullanılan renklerin gerçekçi olmamasından çok etkilenir. Ve daha gerçekçi renk kullanımına imkan verecek bir NTSC grafik çipi tasarlar. Düşündüğü sistemde renkler ton (Hue) ve parlaklık (Luminance) değerleri üzerinden tanımlanacak, grafik yongasının destekliği bütün renkler aynı ekranda kullanılabilecek. Ancak bant genişliği gereksinimini azaltmak için yan yana iki noktanın renk bilgisi birbiri ile ilişkili olacaktır. Öyle ki yan yana iki noktadan ikincisine geçerken ya sadece ton veya sadece parlaklık değeri değiştirilecektir. Amiga’yı tasarlarken bu deneysel düşüncesini OCS yonga setinde hayata geçirdi. Ancak RGB sistemine geçildiğinde bu özelliğin bir anlamı kalmamıştı. Bu yüzden yonga tasarımcısınından HAM özelliğini kaldırmasını istedi. Tasarımcının cevabı olumsuz oldu. HAM özelliğini kaldırması yonganın tam ortasında koca bir boşluğa neden olacaktı ve tasarımı bunu düzeltecek şekilde revize etmek 3 aynı alacaktı. Miner bu haliyle çok gereksiz bir özellik olduğunu düşünse de zaman kaybetmemek için HAM modunun kalmasında karar verdi. Ve Böylece Amiga’nın en çarpıcı özelliklerinden biri doğmuş oldu.

Ekte dergi reklamlarında kullanılan HAM modunda digitize Tutankamon resmini görebilirsiniz.

Perde Arkasında kalan Yonga Setleri:

Amiga Ranger Chipset (ARC)

Amiga 3000 ve 500+’da kullanılan Enhanced Chip SET (ECS) yonga seti adından beklendiği kadar gelişmiş değildi. OCS’den farkı 2MB chipram destekleyen Super Agnus ve Super Denis yongaları ile yeni grafik modları (4 renkli 640×480 noninterlaced Productivty modu ve and 1280×200 yade 1280×256 Super HiRes modu), yatay ve dikey tarama hızları için rastgele değerler tanımlayabilme özelliği, daha yetenekli bir Blitter ve arttırılmış sprite özellikleriydi. OCS’nin ufak tefek eksiklikleri giderilerek revize edilmiş bir sürümü gibiydi. Öyle ki pek çok A500+ kullanıcısı OCS ile ECS arasındaki tek farkın 2MB chipram desteği olduğunu zannetti.

Aslında OCS’nin devamı için tasarımcıların aklında bambaşka bir fikir vardı. 68010 işlemcisi bazlı bir yonga seti üzerinde çalışıyorlardı. Amiga Ranger (ARC) yonga seti 2MB chipram destekleyecekti. Ses yongası OCS ile aynı olacaktı. Grafik yongası 32 değil 128 bit renk registerlarına sahip olacaktı.  4096 renk paleti eskisi gibi kalacak ancak 1024x1024 çözünürlükte 128 renk (7 bit renk derinliği) desteklenecekti.

Yüksek çözürünlük için gerekli olan bant genişliğine ulaşmak amacıyla DRAM yerine VRAM bellek modülleri kullanılması gerekiyordu. Ve bu oldukça pahalı bir çözümdü. Yongaların tasarımı tamamlanmış ve hali hazırda çalışan bir prototip olduğu halde Commodore Ranger projesini hayata geçirmeyi kabul etmedi ve rafa kaldırdı.

Advanced Amiga Architecture (AAA)

1988 yılında tasarıma başlanan AAA yonga seti 1992-1993 yıllarında prototip aşamasına gelebilmişti, aynı yıl PC teknolojisine çok çabuk yenik düşeceği düşünülerek Hombre yonga setine kaynak ayırmak için proje iptal edildi.
 
İptal edilen yeni yonga setinin özelliklerini kabaca özetlersek:

•   VRAM desteğiyle 32/64bit veri yolu (Ucuz sistemler için DRAM desteğiyle beraber)
•   ECS’ye oranla 12 ila 20 kat bant genişliği
•   8 kat hızlı blitter
•   24bit paletten seçilen 256 renk desteği,
•   Agnus ve Alice yerine 32-bit blitter ve copper, chunky destekli Andrea yongası,
•   Paula yerine sağ veya sol kanala atanabilen 16-bit çözünürlükte 100 kHz örnekleme hızına sahip 8 ses destekleyen ayrıca 8 bit ses örneklemesi girişi yapabilen Mary yongası,
•   RTG ekran kartıyla desteklendiğinde 16bit chunky grafik modu desteği (15bit = 32768 renk + 1bit genlock bindirmesi), 24-bit chunky/planar hibrit ve 8/4/2 bit half-chunky grafik modu sağlayan Monica yongası,
•   Yeni Linda yongası sayesinde animasyonları hızlandırmak için eklenen yeni sıkıştırılmış grafik modları.
•   16.8 milyon renkli / 24 bit HAM-10 grafik modu,
•   128 bit genişlikte ve sınırsız boyda spritelar,
•   9bitlik çift palyfield
•   Mary yongası sayesinde 4MB’lık RAW disket sürücü desteği  (2.88MB IBM formatlı), RAW CD-ROM, Dijital Audio Teyp (DAT) ve dijital radyo desteği,
•   Yonga setinin işlemciden bağımsız çalışmasını sağlayan bağımsız bir “pixelclock” kullanan asenkron tasarım.
•   Dual sistem denen çift yonga setli sistemlerde 16MB chipram
•   Sisteme entegre Genlock
•   Andrea yongası tarafından dinamik olarak atanan 40 DMA kanalı
•   Dual sistemlerde 1280x1024 @72Hz ekranlara izin veren114 MHz, 64 bit pixel bus
•   128 bit memory bus

AAA yonga setinin çok pahalı olacağı anlaşıldığında ara çözüm olarak özellikleri kısılarak 1992 senesinde AGA (veya AA) çip seti çıkarıldı. Amaç AGA ile zaman kazanarak AAA’nın çıkışını 1994’e kadar ertelemekti. Bir sene sonra 1993’te AAA fikrinden tamamen vazgeçildi. Ama bu durum hiçbir zaman dile getirilmedi. Commodore’un iflasının ardından Amiga’nın satış değerini yüksek tutmak için AAA projesi devam ediyormuş gibi gösterildi.



 

AA+

Commodore AAA yonga setinin yüksek maliyetini düşürmenin yollarını arıyordu. Orijinal tasarımda A1200 tarzı giriş seviyesi bilgisayarlarda kullanılacak AAA 4 yongadan oluşacak ve 32 bit olacaktı. Profesyonel sistemlerde ise 6 yongadan oluşan 64bit dual AAA kullanılacaktı. Bu her iki sistemin de maliyetini arttırıyordu.

Maliyeti düşürmek için giriş seviyesi bilgisayarlarda ve oyun konsollarında kullanılmak üzere AA+ projesi başlatıldı.  Bu ilk başta tasarım maliyetlerini arttırsa da sonuçta üretim maliyetleri düşecekti.

AA yonga seti AGA’nın düzeltilmiş bir versiyonu gibi olacaktı. Tasarımcıların AGA için hazırladığı ancak vakit kazanmak için son ürüne yerleştirilmeyen özellikler eklenecek ve hatalar giderilecekti. Seri port geliştirilecek, High Density disket sürücü, 72 Hz ekranlar için gerekli bant genişliği ve chunky modlar eklenecekti.

AAA öncülerinden tamamen farklı bir yonga setiyken AA+ 100% AGA uyumlu olacaktı. Maliyeti düşürmek için yonga seti sadece iki yongadan oluşacaktı. En ucuz AA+ bilgisayar olacak A1400 32bit bellek erişimli bir 68020 veya 68030EC kullanacaktı. AAA’da olduğu gibi 128 bit memory bus kullanılacak chipram 4-8MB olacaktı.

57 MHz pixel clock sayesinde 800x600 @72Hz 256 renk progressive, 1024x768 interlaced, 8 ve 16 bit chunky ve 24 bit Hybrit gibi yeni grafik modları eklenecekti. Ama bu modların pixel çözünürlükleri düşük olacaktı. (16 bit chunky için 640x480)
AAA’da kullanılan 32bit blitter ile blitter performansı AGA’nın iki katı oluyordu. AA+ büyük ihtimalle fiyatı düşük tutmak için 16bit blitter kullanacak ama AAA’nın blitter performansını yakalamak için başka bir hile kullanılacaktı.
Ses sistemi 16bit örnekleme yapabilecekti ancak bunun için sisteme bir DSP yongası mı ekleneceği veya gelişmiş bir Paula’mı kullanılacağı kesin değil. Ama büyük ihtimalle CD-Rom ses desteği için DSP eklenecekti. Kaç kanal ses destekleneceği henüz kesinleşmemişti. Ancak frekans büyük ihtimalle 100% uyum için Paula ile aynı olacaktı.

AA+ ile beraber Amiga OS4 işletim sistemi kullanılacaktı.
 
Her ne kadar eksikleri gidererek teknolojik yeniliklerden de faydalanarak daha ucuz bir AGA versiyonu yaratmak çok basit iş olsa da Commodore’un mali problemleri yüzünden AA+ kağıt üzerinde kaldı ve bir prototip hiçbir zaman üretilmedi.

Hombre Yonga Seti

1993 yılına gelindiğinde Commodore AAA projesinin bir geleceğinin olmadığı düşünümeye başlamıştı. Bu projeyi iptal ederek kaynakların Amiga’yı eski parlak günlerine döndürebilecek RISC tabanlı, 3D grafik destekli 64 bit bir multimedya sisteminin geliştirilmesine yönlendirilmesi uygun göründü.

Hombre adlı yeni yonga seti Hewlett-Packart ikle beraber geliştirilecek ve 18 ay içinde hazır olacaktı. Yeni sistem biri sistem kontrolü diğeri görüntü kontrol yongası olmak üzere iki yongadan oluşacaktı. System kontrol yongası 100 MHz PA-7150 mikro-işlemci, geliştirilmiş DMA motoru, blitter, 3B kaplama eşleyici (texture mapper) ve  Gouraud gölgelendiri (shader) ve 16bit 8 kanallı ses işlemcisini içerecekti. Görüntü kontrol yongası Monika yongasına benzer bir yapıda olacaktı. Yonga setine harici PA-RISC işlemciler ekleyerek kolay bir şekilde terfi yapılabilecekti.

Eylül 1993’te Playstation ve SATURN’le rekabet edecek Hombre tabanlı bir oyun konsolu çıkartılacaktı. Her ne kadar ilk başta ucuz sistemler için AmigaOS Exec kernelini kullanılması hesaplansa da, daha sonra mali problemler sebebiyle bu fikirden vazgeçilmiş ve oyun sistemleri için OpenGL kütüphanesi kullanmaya karar verilmişti.
Hombre tabanlı bilgisayarlar ise Windows NT uyumlu olacaktı. Yeni AmigaOS 68k yazılmlarını emulasyon yoluyla destekleyecekti. Power PC işlemci seçilmesinin nedeni buydu. PA-7510’un seçilmesinin nedeni ise bu işlemcinin Windows NT uyumlu en ucuz PowerPC olmasıydı.

Hombre’nin en büyük farklarından biri planar grafik modlarının tamamen terk edilmesiydi. Aynı şekilde sprite desteği de fare imleci için konulan bir adet spritela sınırlı olacaktı. Düşünülen diğer bazı yenilikler ise şöyle:

•    Indexed 8-bit (256 colors) chunky modu
•    non-indexed 16-bit chunky modu
•    8-bit alfa kanalı ile 32-bit chunky modu
•    1280 x 1024 progressive pixel çözünürlüğü ve16.8 milyon renk çözünürlüğü
•    24bit renkli 1 sprite
•    16bit 4 adet playfield
•    3D kaplama motoru, Gouraud gölgelendirme (shading), Z-buffering
•    YUV uyumluluğu ve JPEG desteği
•    Geliştirilmiş chunky HAM modları
•    Standard TV/ HDTV (?) uyumluluğu
•    64-bit very yolu

Hombre Yonga setinin 32bit DRAM kullanan bir versiyonu CD-ROM tabanlı bir oyun konsolu –büyük ihtimalle CD64 – olarak piyasaya sürülecekti. 64bit DRAM kullanan bir diğer versiyonu ise PCI bir kart üzerinde ekran kartı olarak satılacaktı. Üretimi AGA Lisa yongasını üreten ve AAA yonga setinin tasarımında da Commodore’la çalışan HP gerçekleştirecekti.

Malesef Hombre yonga seti son kullanıcıya hitab edecek olgunluğa hiçbir zaman erişemedi. 

@wizofor çok güzel bir çalışma olmuş eline sağlık. Keyifle okudum

Kaynaklara referans vermeyi unutmuşum.

http://en.wikipedia.org/wiki/Hold-And-Modify (http://en.wikipedia.org/wiki/Hold-And-Modify)
http://en.wikipedia.org/wiki/Amiga_Ranger_Chipset (http://en.wikipedia.org/wiki/Amiga_Ranger_Chipset)
http://en.wikipedia.org/wiki/Amiga_Advanced_Graphics_Architecture (http://en.wikipedia.org/wiki/Amiga_Advanced_Graphics_Architecture)
http://en.wikipedia.org/wiki/Amiga_Advanced_Architecture_chipset (http://en.wikipedia.org/wiki/Amiga_Advanced_Architecture_chipset)
http://en.wikipedia.org/wiki/Commodore_AA%2B_Chipset (http://en.wikipedia.org/wiki/Commodore_AA%2B_Chipset)
http://en.wikipedia.org/wiki/Amiga_Hombre_chipset (http://en.wikipedia.org/wiki/Amiga_Hombre_chipset)
http://www.amigahistory.co.uk/hombre.html (http://www.amigahistory.co.uk/hombre.html)

Eline sağlık ;)

tebrikler...eline sağlık...

Eline sağlık wizofwor, 16bit 4 adet playfield manyak olurmuş bu arada.

wizofwor, eline sağlık. Güzel bir yazı olmuş ve bu bilgilerin derli toplu bir yerde bulunması da iyi olmuş oldu.

Buraya bakınca açıkça görülüyor ki, Commodore, son senelerinde kaynaklarını heba etmiş, bir oraya bir buraya saldırmış, sürekli fikir değiştirmiş.

Jerry Pournelle tadında bir yazı olmuş. (Okuduklarımın %80'nin den bir şey anlamadım ama yine de çok keyif aldım. :D )

Eline sağlık wizofwor :)