T.C. Karayolları makine şefliği 1950'lerin başından beri delikli kartlarla yapmakta olduğu tasnif ve sayım işlerinin altından kalkamayınca bir arayış içine girer ve ABD Karayolları'nda Uluslararası İş Makineleri adlı bir firmanın ürettiği hesaplayıcıların kullanıldığını öğrenir. Staj için gönderilen mühendislerin de önerisiyle o firmanın IBM 650 marka model cihazının alınmasına karar verilir.
Yalnız bu makine pahalıdır. Ödenek ve kadro için o sıralarda gündemde olan Merkezi Antlaşma Örgütü'nden (CENTO) yararlanmak üzere bakanlık, hükumet ve CENTO yönetimi arasında yoğun bir bürokrasi yaşanır. Yıl 1957 olmuştur. Bürokrasi vardır. Ama umut da vardır. Nihayet 200000 dolar fon sağlanır ve 1959 Ağustos'unda imzalar atılır. İhtiyacın belirmesinden 9 yıl sonra Türkiye ilk bilgisayarına kavuşmuştur: Gıcır gıcır bir IBM 650.
IBM 650 abaküsten hallice bir makine. Japon tipi abaküslerin 2+5'li boncuk dizilerine benzer bir şekilde beş durumlu ikili (bi-quinary) sayı sistemi kullanıyor. İkili kısım 0 veya 5 anlamında, geri kalan kısım ise 0-4 arası değere sahip ve bu şekilde onluk sayı sistemindeki sayılar temsil edilebiliyor. Bellek olaraksa tambur bellek (drum memory) kullanılıyor. Bu bellek tipi aslında sabit disklerin silindir biçimlisi. Okuma yazma kafaları üst ve altta değil, yanlarda. IBM 650'de 1000 ila 4000 word arası kapasitede tambur bellekler kullanılıyor. Bu makinenin 1 word'ü ise onluk sayı sisteminde işaretli 10 basamaklı bir sayı tutabiliyor. Yani özetle 1959'da sipariş verilip 1960'ta elimize geçen ilk bilgisayarımız yaklaşık 5 ila 20 kilobyte arası bir kapasiteye sahiptir.
Bu tuhaf makineyi kullanmak için gerekli kadroyu kurma görevi ise Orhan Kanpulat'a verilerek ABD'ye eğitim için gönderilir. Döndüğünde Türkiye'nin ilk Bilgi İşlem Merkezi'ni 1960'ta Karayolları'nda kurar (fotoğrafta bize göre makinenin hemen solundaki kişi Orhan Kanpulat).
Bu ilk bilgi işlem kadromuz hakkında ayrıntılı bilgiler ve anılar bir kitapta yer alıyor, bir ara taramayı düşünüyorum... IBM 650 hakkında ek bilgi ise Türkiye'de 29 Nisan 2017'den beri yasak olan dünyanın en büyük ansiklopedisi Wikipedia'daki şu maddede bulunabilir:
https://en.wikipedia.org/wiki/IBM_650Kısa kısa bilgisayar tarihi serisi 00002
Diğer Nostaljik Bilgisayarlar
