sonraki »

[ibeser (Ayak Takımı)]

Ben konuyu dikkate almamışım Pinball yazmayınca... Toptan hepsini sabahtan bu zamana kadar okudum. Yavuzg maşallah... kolaylıklar. Bir şeyin ucundan tutun dersen, gelir tutarız

[yavuzg]

Ben konuyu dikkate almamışım Pinball yazmayınca... Toptan hepsini sabahtan bu zamana kadar okudum. Yavuzg maşallah... kolaylıklar. Bir şeyin ucundan tutun dersen, gelir tutarız

Çok sağol ilker, işler ağırlaşınca haber veririm

[yavuzg]

Son mesajımdan beri baya bi zaman geçmiş. Proje günlüğünü güncellemek lazım...

Bu pinball projesi Elvira'nın kondüsyonunu düşünürsek ister istemez tamamen bir "full restorasyon" işine dönüştü. Bir pinball'u son vidasına kadar sökmek hakikaten zaman alıcı bir işmiş. Gerçi dan dun sökmekte sorun yok ama tekrar bir araya getirmek gibi bir niyetiniz varsa her adımınızı temkinli atmanız lazım.

Pinball'un en önemli (ve değerli) bileşeni oyun alanı. Genelde yabancı forumlarda en sık gördüğüm oyun alanı restorasyonu kısmı. Bu işin bir çok aşaması var ve bu aşamaların tümünü başarıyla geçtikden sonra pinball'u ancak yaklaşık 1 ay kadar sonra oynayabiliyorsunuz (son aşama olan oyun alanını vernikleme işleminden sonra verniğin oynayabilmek için yeterince sertleşmesi için gereken spre bu). Dolayısıyla önce bu işe girişip, oyun alanının verniği sertleşinceye kadar geçecek sürede de diğer işlere yönelebilirim diye düşünerek oyun alanının restorasyonuna yöneldim...

İşte canavarın geniş açı bir resmi



Önce oyun alanını kabinden çıkartıp garajdan çalışma odama taşıdım. Bu şekilde sökme işini daha rahat bir ortamda gerçekleştirebilirim diye düşündüm...



Sonra işe tüm ağır mekanik parçalardan, yani solenoidler, flipper, drop target'lar, ball eject vs parçaları modül modül sökerek başladım. Her söktüğüm modülü sökmeden önce kablolarını etiketledim, fotoğrafladım.



Söktükten sonra da masanın üzerine yatırıp detaylı olarak yeniden fotoğraflayarak ayrı poşetlere koydum.

[yavuzg]

Ağır mekanik parçaları söktükten sonra sıra kablo yumağını sökmeye geldi. Bu kablolar solenoidler ve lamba soketlerine bağlı. Normal koşullarda lamba soketlerini kablolara lehimli bırakabilirdim ancak soketlerin çoğu paslı olduğu için tek tek elden geçmeleri gerekecek. Bu yüzden kabloları lehimlendikleri bütün lamba soketlerinden havya ile sökmem lazım. Bunu da elbette rastgele değil etiketleyerek yapmam lazım.

Önce Elvira servis kitapçığında tüm lambaları (GI: General Illumination ve Flasher'lar) işaretleyip, öğrenip bunlara göre etiketlerini bastırmam lazım...



Sonra tek tek bastırıp asetat kapladığım etiketleri sökmeden önce ilgili kablo ucuna bağlayıp havya ile kabloları söküyorum...



Sonunda kablo yumağını da oyun alanından kurtardık

[yavuzg]

Söktüğüm kablo yumağı (Playfield harness) tam bir pislik deposu. Rutin pinball bakım işlemlerinin hiçbiri bu pinball'a uygulanmamış. Elbette böyle bir beklentim yoktu tabii...

Pinball, elektro-mekanik bir cihaz. Çalışırken yüksek voltajlı DC akımları solenoidlere (bobinlere) veriliyor bu bobinlerin ortasındaki "plunger" adı verilen demir parçalar bobinin içine çekilerek elektrik enerjisinin kinetik enerjiye dönüşmesi sağlanıyor. Bu işlem sırasında plunger şiddetle metal durdurma demirine çarparken ortama metal ve karbon tozları yayılıyor. Zamanla bu tozlar birikerek pinball oyun alanının üzerini ve altını kirletiyor. Rutin olarak bu pisliklerin daha fazla birikmeden ortamdan uzaklaştırılması lazım.

Parçaları sökerken, üstüne üstlük bazı parçaların yağlanmış olduğunu farkettim.

Pinball 101: Pinball parçaları YAĞLANMAZ!!!

Mekanik kareketli parçalar solenoidlerin ortasındaki plastik kılıfların içinde hareket eder ve zamanla bu plastik kılıflar aşınır. Bu plastik kılıfların yağlanmaması ve değiştirilmesi gerekiyor. Yağlandığı zaman hem daha fazla metal/karbon tozu toplayarak ileride sıkışıklık yapma hem de yüksek DC voltaj sebebiyle oluşan kıvılcımlar sebebiyle yağın tutuşması olasılığı artarmış...

Çok gerekliyse bazı parçalara az miktarda gres sürülebilirmiş ancak temelde WD40'yi pinball oyun alanında uzak tutun deniyor

Neyse, konumuza dönersek...

Bu pislik deposunu kovaya koyuyorum...



Ve doğruca duşa sokuyorum...



Güzelce köpük köpük yıkadıktan sonra balkona kurumaya bırakıyorum. Kablo etiketlerini asetatla kaplamamın sebebi de buydu, suya dayanaklı olmalarını istiyordum



Tüm lamba soketlerini de söktükten sonra oyun alanı restorasyona hazır hale geldi hele şükür...





Oyun alanı üzerindeki diğer tahta panelleri de söktükten sonra...



Temel temizlik zamanı. Oyun alanını da hafif deterjanlı su ve çok iyi sıkılmış bezle temizliyorum. Kovadaki suyun rengi ne derece pislikle uğraşmakta olduğum hakkında bir fikir verebilir sizlere



Sonunda temel temizlik işlemleri bitti...

[Levent (Lvnt)]

Elinize sağlık. Malzemelerin etiketlerle yıkanabilmesi harika. Tam da bugün plastik etiket basma makinelerine bakmıştım, 200 tl giriş seviyesi. Kırtasiye tipi yapışkan kağıtlar falan pek iş görmüyor. Şu etiket işini biraz açsanız?

[yavuzg]

Pinball oyun alanı restorasyonunda diğer aşama; Mylar'ın sökülmesi...

80'lerin sonundaki SS (Solid-State) pinball'lar ile üreticiler oyun alanının yüksek trafikli alanları korumak için "Mylar" (Maylar diye okunuyor) adı verilen, cep telefonlarınızın ekran koruyucu "jelatin" leri gibi bir malzeme kullanmışlar. Bu ince şeffaf plastik malzeme oyun alanının tamamında kullanılmış olsa bu restorasyon çok çabuk sonuca ulaşabilirdi. Ancak ne yazıkki mylar'ın koruduğu oyun alanı kısımlarındaki görseller gayet güzel durumda olmasına rağmen myların kaplanmadığı alanlardaki görseller aşınmış durumda...

Bu görsellerin rötüşlanabilmesi (touch-up) ve sonrasında tüm oyun alanının vernikle kaplanıp korunabilmesi için öncelikle bu eski ve görevini tamamlamış mylar'ın sökülmesi gerekiyor.

Bunun için iki yöntem var;

1) Soğutma
2) Isıtma

Soğutma yöntemi mylar'ı kısım kısım soğutma spreyi ile soğutup altındaki yapışkan malzemenin donmasını sağlamak için kullanılıyormuş. Bu sayede myları yavaş yavaş altındaki boyayı kaldırmadan sökmek mümkün oluyormuş.

Ancak!!!

Yabancı forumlarda Williams System11 pinball'larında soğutmak değil sıcak hava tabancası ile ısıtmanın daha verimli sonuçlar ürettiğini okuyorum ve bu yöntemi denemeye karar veriyorum...

Ve oyun alanının üst kısmındaki küçük mylar parçasından başlıyorum işe...



Hakikaten sabırlı bir şekilde ufak ufak mylar'ı ısıtarak arkadaki boyayı kaldırmadan sökebildiğimi farkediyorum...



Bu tecrübeyle diğer büyük mylar parçasına girişiyorum...



Yavaş yavaş, sabırla...



Mylar'dan kurtuluyorum. Hem de sadece insert plastiklerinin üzerindeki işaretler/boyaların bazıları kalkarak ki onlar da zaten yenilenecekti...



Mylardan arındırılmış oyun alanı...

[yavuzg]

Elinize sağlık. Malzemelerin etiketlerle yıkanabilmesi harika. Tam da bugün plastik etiket basma makinelerine bakmıştım, 200 tl giriş seviyesi. Kırtasiye tipi yapışkan kağıtlar falan pek iş görmüyor. Şu etiket işini biraz açsanız?

http://www.commodore.gen.tr/forum/index.php?topic=12383.msg142386#msg142386

[yavuzg]

Peki mylar'dan kurtulduk (ki büyük aşama! Bu kısım pek çok restorasyon projesinde riskli olarak vurgulanan önemli bir kısım) ama mylar'ı yüzeye tutturan yapışkan nerede? Maalesef bu operasyonun doğal bir sonucu olarak oyun alanının üzerinde kaldı.

Bundan da kurtulmanın enteresan bir yolu varmış; Isopropil Alkol ve un



Önce yapışkanlı yüzeye bir parça un döküyorsunuz...



Sonra parmağınızı IPA'ya daldırıyorsunuz...



ve unlu alana sürttürmeye başlıyorsunuz...



Bir süre sonra alkolle yumuşayan yapışkan unla harmanlanarak topaklaşmaya başlıyor...



Bu topaklar artık yapışkan değil. Kolayca süpürülüyor. Bunları kenara alınca oyun yapışkanın oyun alanını terk ettiğini görüyorsunuz



Tabi tüm bu işi "parmak ucunuzla" yapmak saatler alıyor ama dediğim gibi, sabır...



Son olarak unları üfürdükten sonra oyun alanını "Naphta" (Nafta) ile temizlemek gerekiyormuş. Naphta pinball bakım ve restorasyonunda Amerika'lıların sıklıkla kullandığı bir solvent. Ulan nedir bu Nafta deyince bunun "Neft yağı" diye tabir edilen şey olduğunu anladım. Ancak neft yağını da nereden bulacağımdan tam olarak emin olamadığım için alternatifleri araştırınca aslında bildiğimiz Zippo benzininin de temelde pahalı bir Naphta olduğu ortaya çıktı...

Böylelikle temizliği de Zippo benzini ile tamamladık...

[yavuzg]

Bir sonraki adım; Insert'ler...

Önce Insert'ler hakkında kısa bir ön bilgi vereyim isterseniz. Bunlar pinball'ın standartları arasında bulunan şeyler. Oyun alanı üzerindeki arkasında lamba olan üçgen, yuvarlak, dikdörtgen vs şeklinde şeffaf renkli plastik parçalara pinball jargonunda "insert" (inzört diye okunuyor) deniyor.

Bu insert'lerin üzerindeki sayılar, yazılar, resimler en önce aşınan şeyler zira üretimde kullanılan baskı mürekkebi bu plastik insert'lere tahtaya yapıştığı gibi yapışamıyormuş. Dolayısıyla bu insertler üzerindeki aşınmış yazıları yenileri (insert decal) ile değiştirmeden önce kazımamız gerekiyor. Bunu da jilet veya maket bıçağı ucuyla dikkatli ve sabırla yapmamız gerekiyor zira bu plastikler oldukça ince ve kırılgan...





Bu insert'lerin üzerindeki yazılar için "insert decal" setleri satılıyor. Bu setlerden bir tane aldım. Ancak onlar mylar benzeri bir malzeme üzerine basılmış. Gayet güzeller ancak "pinball babaları" bunların yerine "water decal" tabir edilen sulu çıkartma malzemesini tavsiye ediyorlar. Water decal çok ince olduğundan oyun alanında çıkıntılık yapmıyor. Ayrıca bu ince plastik çıkartmalar üzerine vernik atıldıktan sonra zamanla kendini koyverebiliyormuş. Bu sebeple plastik insert'ün üzerinde hava kabarcığı gibi baloncuklar oluşabiliyormuş. Bu insert decal setini scan edip water decal kağıdına baskı almayı planlıyorum ama o işe henüz karar vermedim...

[yavuzg]

Rötüşlama işlerine başlamadan önceki son aşama oyun alanının yıpranmış kısımlarının tamir edilmesi işlemi.

Oyun alanının bazı kısımları var ki ağır çelik pinball topunun sayısız darbeleri ile neredeyse parçalanma seviyesinde yıpranıyor. Bunlar genelde hemen hemen tüm pinball'larda aynı yerler oluyormuş. Bendeki Elvira'da da durum pek farklı değil...

Topu ilk oyun alanına yolladığınız "ball shooter" kısmı...



ve topun bir rampadan oyun alanına geri düştüğü bu delik...



İşe önce ball shooter alanından başlıyorum. Buradaki yok olmuş tahtanın yerine "suni tahta" imal edeceğiz

Bunun için önce eski projelerden elimde kalan aluminyum plakaları kesip bükerek kalıplar hazırladım.



Sonra bu kalıpları yerine oturtmadan önce WD40 ile yağladım ki suni tahta malzememiz kalıplara yapışmasın.

[yavuzg]

"Suni tahta" dediğim mazleme ise şöyle hazırlanıyor;

1) Deniz tutkalı (Beyaz tutkal değil. Daha sağlam poliüretan reçine esaslı bir malzeme)
2) Tahta talaşı



Henüz ahşap kesip biçme işine girişmediğim için tahta talaşını bi parça tahta üzerinde rastgele freze operasyonu yaparak elde ettim. Freze en fazla talaşı üreten ahşap işlemi bu arada

Malzemeleri göz kararı koyuyorum.



Amacım cıvık değil kıvamlı bir macun elde etmek.



Hazırladığım malzemeyi kalıba döküyorum.



Enteresan bir şekilde malzemem 5-10 dk içinde kabarmaya başlıyor. Bu yüzden tavsiyem malzemeyi çok koymamak lazım.

[yavuzg]

Yarım saat sonra bu kabaran malzemeye hem daha sonraki zımpara işleminde kolaylık sağlaması için hem de biraz sıkıştırıp sert bir form alması için bir pinball topunun yardımı ile biraz şekil veriyorum.





Benzer şekilde diğer deliğe de bu malzemeden koyuyorum.



Bir süre sonra bu da kabarınca parmağımla ve spatüla ile kabaca bir şekil veriyorum.

[yavuzg]

Bu yamalar bu halleriyle pek bir ümit vaadetmiyor gibi gelmiş olabilir, ama işin sırrı detaylarda

Ertesi gün, malzeme tamamen kuruduktan sonra (ki "taşlaşmış" derecede sert bir dolgu oluştu) zımpara ve freze işlemine başlıyorum.

Delik için dremel trio ideal.



Önce deliği zımpara ucuyla detaylandırıyorum.



Sonra freze ucuyla deliğin içine girişiyorum...



Gaz ve toz bulutu dağıldıktan sonra...

[yavuzg]

Benzer şekilde ball shooter alanına normal dremel ve zımpara ucuyla girişiyorum...



Bu alan oldukça dar olduğundan dremel'in ince uzatma ucunu kullanıyorum ve dikkatli bir şekilde kaba zımparalama işlemine başlıyorum.



Sonuç gelecek vaadediyor ancak henüz işim bitmedi...