  Ŀ
  Ŀ
                                                                          
                  Yuvarlak Ke  Dijitize Ses Dosyalar                  
                                                                          
  ٳ
   Alex G. Pamir 
  
 



> Medyann en ilgin medyas olan disket dergilerinin Trkiye'deki ilk rnei
  olan PS dergisinin en sert kesine tekrar hogeldiniz. Bu ayki kemiz
  gerekten sert. nanmazsanz rnee bakn, rnek assembler dilinde. Laf
  aramzda yapt eyi BASIC'te bile yapabilirsiniz ama maksat sertlik olsun.

  Her ne kadar 1995 hogr yl bile olsa, gerektiinden fazla hogr
  gsterdiinizde insanlar tepenize kabiliyor. Bunun rneini gnlk
  hayatnzda patlayan bombalar, ldrlen insanlar, bilgisayarnza bulaan
  insafsz virsler,vs. olarak grebilirsiniz.

> Herneyse, bu aralar canmn genel olarak skkn olduunu anladnz, artk bu
  ayn konusuna geebiliriz. Bu ay, ses dosyas trlerinden dijitize ses
  dosyalarn derinlemesine inceleyeceiz.



  Dijitize Ses Dosyalar

  Dijitize ses dosyalarnn zelliklerine gelmeden nce isterseniz bu
  dosyalarn nasl yaratldklarna bakalm. Dijitize ses dosylar, gerek
  hayattaki seslerin rnekleme (sampling) zelliine sahip bir ses kart ve
  buna bal bir mikrofon aracl ile bilgisayarn anlayabilecei ortama
  geirilmesi ve bir dzen (format) dahilinde bilgisayarn kayt ortamna
  (genelde hard disk, zelde CD-ROM) geirilmesi ile oluur. Bu ilemde
  kullanlan elemanlara teker teker bakacak olursak:

    a) lemin ana parasn oluturan ses kart, dijital ses karabilen
       hemen hemen tm ses kartlar olabilir, fakat bu kartlarn rnekleme
       kapasiteleri ve kaliteleri deiebilir. Kapasite ve kaliteden ne demek
       istediimizi aacak olursak; rnekleme kapasitesi, bir rnein alnmas
       srasnda bir saniye iinde ka rnek alnaca ile, rnekleme kalitesi
       ise, alnan her rnein ka bitlik bir deer ile temsil edildiidir.

       Kapasite ve kalitenin ok olmas ses kartnn yeni olduunu ve bu
       kalideki rneklerin diskte ok yer kaplyacan belirtir. Bu konulara
       ilerde daha geni olarak deineceim.

    b) Mikrofon, her yerde satlan her eit mikrofon olabilir. Mikrofonun
       kalitesi kayt srasnda kullanlacak ses kartnn ve rnekleme
       kalitesi ve kapasitesinin kalitesi ile doru orantldr. Eer temiz
       bir rnek (sample) istiyorsanz kaliteli bir ses kart, iyi bir
       rnekleme kapasitesi ve kalitesi, ve kaliteli bir mikrofon kullanmal
       ve hard diskinizdeki bo yeri ona gre ayarlamanz gerekir. Ama ses
       kalitesi o kadar nemli deilse veya rneklerin boyunun ksa olmas
       gerekiyorsa rnekleme srasnda walkmen kulaklnzn tekini bile
       mikrofon niyetine kullanabilirsiniz.

    c) Ses kayna ve bilgisayar ise zaten bu yazy okuyabildiinize gre
       (eer tamamen felli deilseniz) sizde bulunan eylerdir. Kayt iin
       rnekleme zelliine sahip bir ses kart takl herhangi bir bilgisayar
       ve kartabileceiniz herhangi bir ses yeterlidir.


  rnekleme Parametreleri

  rnekleme kalitesi ve kapsitesi konularna yakndan bakacak olursak bunlarn
  alnan rnein gzelliini ve boyunu dorudan etkileyen iki faktr olduu
  grlr. Ama dier faktrler de bulunmaktadr ki, bunlar da gzard
  edilemez.

  rnein aldnz kayt ne kadar kaliteli ve gzel olsa bile sizin bu kayd
  dandik iki masa hoparlrnden dinlemeniz ile 4x200 watt'lk quadrofonik
  hoparlarlre sahip profesyonel amfi ve ular altn kaplama jaklara sahip
  balant kablolar ile balanm binlerce dolarlk aletlere sahip bir
  stdyoda ({(ff be acaip utum, ble stdyosu olan birisi varsa ltfen beni
  de arsn)}) dinlemeniz arasnda ufak(!) bir fark olacan da inkar
  edemezsiniz.

 rnekleme kapasitesi daha nce de belirttiim gibi saniyede alnan rnek
  saysdr ve bu Hertz (Hz) cinsinden belirtilir. Yani zerinde "bu ses kart
  maksimum 44,100 Hz rnekleme kapsitesine sahiptir" ibaresi olan bir ses
  kart, maksimum ayarlamalarda, bir saniye ierisinde, gerek dnyada havada
  uan ses dalgalarnn, bizim zerinde oynamz ve eitli numaralar
  yapabilmemiz iin, 44,100 tanesini rnek olarak bilgisayarn sihirli saylar
  dnyasna geirebilir. Bu rneklerin ka bitlik bir say ile temsil
  edileceini de kalite belirler. Bu kalite genelde 8-bit veya 16-bit olur.
  Yani bir rnek 1 byte veya 2 byte tutar.

  Dier dikkat edilmesi gereken bir zellik de bu rnekleme kapasitesinin ve
  kalitesinin mono mu, stereo mu olduudur. Stereo zellii olan ses kartlar
  ayn anda iki deiik ses kaynandan veya stereo zelliine sahip bir ses
  kaynandan ses alabilirler. Mono kartlar veya mono ayarna getirilmi
  stereo kartlar ise bu iki ses kaynandan gelen sesi kayt srasnda
  birletirir ve yle kaydeder. u anda gelimi ses kartlar 16-bit 44,100Hz
  Stereo kayt yapabiliyorlar (ki bu mzik CD'si kalitesidir). Bu kaytlarn
  olduka yer tuttuunu tahmin edebilirsiniz (600 MB kayt kapasitesi olan
  CD'ler bu kalitede bir kaydn ancak 72 dakika uzunluunda olan ksmn
  tutabiliyorlar). "Aman canm teknoloji hzla ilerliyor, bundan sonra
  binlerce MB kapsitesinde yeni kayt ortamlar ve 44 milyon Hz rnekleme
  kapasitesine sahip yeni ses kartlar kar" diyen g delilerine ise bu
  kart daha ok beklersiniz deyip bunun sebebini aklamay da bir bor
  bilirim. Bunun sebebi Shannon teoremi diye bilinen matematiksel teoreme gre
  bir sesi rneklerken o sesin frekansnn tam iki kat kadar bir rnekleme
  kapsitesi kullanlrsa o sesin kusursuz olarak rneklenebilmesidir. nsan
  kulann 20-20000 Hz aras duyma kapasitesi olduu bilindiine gre insan
  kulann duyabilecei en mkemmel rnein 20,000x2=40,000 Hz olduu ve
  braklan 4,100 Hz pay ile de insan kulann duyabilmesi kabil olan en
  mkemmel seslerin rneklendii gereinin de kabul edilmesi ve ben biraz
  daha bekliyim, daha yeni ve sper zelliklere sahip olan ses kartlarn
  alrm diye bekleyen sevgili arkadalarn ltfen bo yere beklememesi rica
  olunur. Bu i buraya kadar...


                               / / / / /


 Bu ay programlama ksm biraz az, bilgi ve teorik ksm fazla bir ke oldu.
  O kadar de sert olmad. Her neyse, bu arada rnek vereceim konuya da
  gelemedim. Olsun, ben rnei vereyim de, zaten rnein asl yapt dosya
  ilemi. Assembler'e merakl olanlar veya BASIC'de bir OPEN yapp, Pascal'da
  bir Read yapp dosya ilemlerini halledenlerin bu iin inceliklerini
  grenmek iin bu rnee biraz bakmalar yeterli olur. Gelecek aya gerekten
  dijital dosya formatlar ile ilgili bir konuda buluuncaya dek hoa ve
  hogrl kaln.



 