commodore.gen.tr

Altan Erbulak değilmiydi?

Bellek Sözcüğü Televizyonda Nasıl Tescil Edildi?

BELLEKLERDE (!) İZ BIRAKAN TESCİL: Eşref Adalı, TRT televizyonlarında yasaklı olan "bellek" sözcüğünü Altan Erbulak'ın pratik zekasıyla bulduğu çözüm sonucu sansürden geçirip tescil ettirebildi.

İTÜ Bilgisayar Mühendisliği Bölümü öğretim üyelerinden Prof. Dr. Eşref Adalı, 1986-1987 yıllarında TRT'de Altan Erbulak ile birlikte bilgisayar kültürünü aktaran bir program yapmaktadır. Programın, biraz da yurt dışındaki benzerlerine yakın bir biçimde çekilmesi için aralara kurguya dayalı bölümler de konulur. Bu bölümlerde Adalı bilgisayar hocası, Altan Erbulak da bilgisayar öğrencisidir:

"26 haftalık bir program olarak anlaşmıştık. Beş ya da altıncı programa geldik. Altan Bey, çok zeki bir insandı, tiyatrocu olmasından da kaynaklanarak, hiç bir zaman, eldeki yazılı senaryoyu ezberleyip konuşmadı. Hep doğaçlama konuşurdu. Program öncesinde ona bahsedeceğimiz konuları söylerdim. 'Sen bana şu sorulan sorarsın, şu şekilde cevaplarını veririz,' derdim, Böylece konuya girerdik. Programı da kesintisiz çekerdik. Başlar, durmaksızın çekilir, montajlanır, geri gelir. Gün geldi, bilgisayarın belleğini anlatacağım konuya geldik. TRT'nin genel kuralları sebebiyle, senaryonun önceden sansür heyetine verilmesi gerekiyordu. Olay 80'lerde, yani Kenan Evren'in kendi soyadını dahi veto ettiği dönemlerde geçiyor.

Yasaklı sözcükler listesinde evren olduğu gibi, bellek de var. Komik ama öyle. Senaryoyu verdik. Çekimden evvel sansürcüler geldiler. Bu kelimeleri kullanamazsınız dediler. Halbuki benim 1979'da ilk dersi verdiğim zamanlardan başlattığım dil çalışması var. Sanki yemin etmiş gibi, o gün kullandığımız ve alıştığımız sözcükleri, Türkçe'ye yerleştirme inadı içindeyiz. Bellek de bunların en güzeli. Üstelik yeni bir sözcük de değil. Benim babam da, dedem de kullanırdı. Adamlara anlattık, dedemizin bile kullandığı bir sözcük olduğunu. 'Hayır efendim, biz bunu argodaki bellek olarak anlıyoruz, yani bellemek olarak,' şeklinde cevap verdiler.

Öyle kötü bir durumdayım ki, adamların söylediğini kabul etsem, kişiliğimi de ezdirmiş olacağım. Etmesem olmayacak. Sonunda, 'kusura bakmayın, gidin müdürünüze söyleyin, ben bu programı bu koşullarda yapmaktan vazgeçiyorum,' dedim. Bunun üzerine, birazdan müdür geldi ve beni yumuşatmaya çalıştı. 'Olur mu hocam, yapmayın, ne olur, hafıza deyin gitsin,' dedi. İnadım tutmuş bir kere. Bir saat böyle durduk. Altan Erbulak geldi. Ne yapsak diye düşünürken, ilginç bir şey söyledi: 'Siz o konuya geldiğiniz zaman, ben insanın hafızası var, bilgisayarın buna karşı neyi var diye sorarım' dedi. 'Siz de, bilgisayarda bunun karşılığı bellek'tir dersiniz ve bu kelimeyi bu şekilde tescil ederiz,' dedi. Gerçekten, ben de çekim sırasında, o sorunca, 'insanın hafızası var ya, onun karşılığı bilgisayarda bellektir,' şeklinde sözcüklerle yanıt verdim. Ve bu sözcüğü sansür heyeti bu şekilde tescil etti. Böylece sansürden geçip, belleği TRT dağarcığına katabildik. Komik bir olay, ama gerçek."

(Kaynak: Eşref Adalı, 18. Bilgisayar Mühendisliği Bölüm Başkanları Toplantısı'nda yaptığı konuşmadan, 1 Ekim 2004, Beytepe, Ankara)

Videolar için teşekkürler.

Merak edip, antika pazarında bulmuş olduğumuz "Anı ve Fotoğraflarla Bilişim Tarihimiz" adlı kitabı hemen açıp bakıyoruz:

Sayfa 157: "...Prof. Dr. Eşref Adalı, 1986-1987 yıllarında TRT'de Altan Erbulak ile birlikte bilgisayar kültürünü aktaran bir program yapmaktadır. ... 'sansürcüler geldiler, bellek sözcüğünü kullanamazsınız dediler...'