commodore.gen.tr

Elimdeki ZX Spectrum 48K için PC'den mono çıkış vererek ses kartı üzerinden oyun yüklemesi yapıyor olsamda, TZXStudio için kolları sıvadım yalnız devreyi oluşturmak için yeterli döküman yok gibiydi. Geliştiriciler sadece kodlara gömülmüşler, donanım tarafı ne şema var ne de tarif. Şema var aslında lakin hatalı çizilmişti.

https://github.com/emartisoft/TZXDuino

Arduino Nano için de derlenebilir bir repoyu GitHUB üzerinden forkladım. Yeni sürüm IDE ile ve son sürüm SDFAT kütüphanesi ile hatayı aldık. Bunun ile ilgili değişiklikleri yaptım. OLED SSD1306 ekran ve PAM8403 amplifier kullanımı için donanımları ayarladım. Şemasını çizdim.

(https://github.com/emartisoft/TZXDuino/raw/master/hardware/schema/tzxduino_schema.png)

Ayrıca TZXDuino projesinde standart başlangıç logosu kullanmak yerine kendi tasarımınızı kullanmak isterseniz Rust ve FLTK kullanarak bir proje geliştirdim. Açıklamaları GitHUB reposunda. Windows için çalıştırılabilir dosya github üzerinden indirilebilir yada rust ile derleyebilirsiniz.

(https://github.com/emartisoft/TZXDuino/raw/master/change_logo/screenshot.png)

Ayrıca STL dosyaları da oluşturdum; henüz bitmedi. 3D dosyalarından sadece 1 adet STL yayınladım. Farklı button denemelerim için parça beklemedeyim ona göre diğer STL dosyalarını oluşturacağım.

(https://github.com/emartisoft/TZXDuino/raw/master/hardware/stl/screenshot.png)


TZXDuino için tek kayıp cihaz üzerinden kaydetmeyi MIC çıkışından yapamıyor olmamız. Ama bunun için cross-platform çözümler mevcut. PC tarafında bazı araçları ve derleyicileri kullanarak TZXDuino üzerinden yükleyebileceğiniz TAP ve TZX formatlı dosyalar ve programlar oluşturabilirsiniz. Bu araçlardan bazıları:

• zmakebas
• pasmo
• z80-pascal
• z88dk

Her komutu sonrası 'eskiden ne sabırlıymışız' cümlesini kuruyorum.

Eline sağlık @emarti
Çok güzel bir paylaşım.

Eyvallah. Beğenmene sevindim.

Elinize sağlık, bu devreyi bende yapıp denemiştim güzel çalışıyor.

Elinize sağlık. Ben de bundan iki adet yapmıştım. Çok güzel çalışıyor. Bendekilerde teyp motor kontrolü için remote çıkışı da var. MSX ler için kullandım. Şu kutulardan alıp içine sığdırmaya çalıştım ama tam sığmadı.

https://www.altinkaya.com/tr/shop/dt-065-egimli-kutu-1155?category=106#attr=15097,15104 (https://www.altinkaya.com/tr/shop/dt-065-egimli-kutu-1155?category=106#attr=15097,15104)

(https://drive.google.com/file/d/1B9LyWJ6aFDHA3EGCqvFAq4T9OBhiizee/view?usp=drive_link)

Daha sonra Zaxon'un PCBWay'de paylaştığı TZXDuino'yu yaptım.

https://www.pcbway.com/project/shareproject/TZXDuino_Shield_V2.html (https://www.pcbway.com/project/shareproject/TZXDuino_Shield_V2.html)

 Devre çalıştı ama ses seviyesi çok yüksek olduğundan MSX'lerde yükleme hatası aldım. Yükselteç olarak kullanılan LM386'nın kazancını belirleyen C1 kondansatörünü sökünce kazanç düştü ve yükleme hatalası düzeldi. ZX Spectrum'da denemedim henüz ama onda da çalışır diye düşünüyorum çünkü ses seviyesi C1 olmadan da çok iyi.

Çok güzel.

@emarti: elinize sağlık, tebrikler

Doğrusu anfi ekleme işi bana biraz aşırı geldi. Devreyi ben tasarlıyor olsaydım anfi eklemek bir tarafa sesi kısmak için pot koyar, doğru yükleme işini gören kısık bir ayarda sabitlerdim. Çünkü nano dijital çıkış seviyesi (3.3v? 5v?) ZX spectrum ses girişi için fazlasıyla yeterli olmalı.

Linkte tablodan anladığıma göre ULA pin'inde (mic girişi değil, oradan ULA pin'ine ne tür bir devre varsa artık) 0.7v'tan 3.5v'a kadar lojik 1 algılıyor.
https://retrocomputing.stackexchange.com/questions/27538/what-are-the-electrical-properties-of-the-ear-and-mic-sockets-on-a-zx-spectrum#27539

Ses giriş seviyesi neymiş diye bakarken karşıma ULA çıkınca tırstım doğrusu. Dikkatli olun. Hatta biraz paranoyak olup devre çıkışına sınırlama diyotları (örn 4 x 0.7v = 2.8v'a sınırlasın, diyotlara gelmeden 600ohm gibi seri bir direnç yeter herhalde) eklemeyi ya da hazır böyle bir devreye geçmeyi düşünebilirsiniz

Haklısın. Hatayı affetmeyen, bir anlık fazla voltajda efsaneleşmiş bir çipten olabiliriz. Osiloskopta EAR TIP’te gördüğümüz sinyal 0.7–1.0 V civarındaysa güvenli diyebiliriz. Kondansatör, direnç ve diot ile kontrol etmek mantıklı olacak. Biz alışmışız pini diğer pine bağla, Osiloskopsuz, çalışıyorsa tamam demeye.

(https://i.ibb.co/m5fs58Gb/devre.png)

ölçüm yapmadım ve denemedim ama mantık olarak bu şekilde olmalı gibi. Eksik yada eklenmesi gereken var mıdır? Amfi çıkışı R OUT - çıkışını hiç kullanmadım.

'silikon diyot yaklaşık 0.7v'ta iletime geçer' mantığıyla aklımdaki şuydu:
(https://www.commodore.gen.tr/forum/index.php?action=dlattach;topic=21972.0;attach=53478)

aklımdaki soru işaretlerini gidermek için biraz referanslara baktım, doğru çalışması açısından sorun yok gözüküyor. şemaya koymadım ama en solda 0.1uF, 1uF seramik vb kondansatör (elektrolitik değil) uygun olur.

devre basit, doğru çalışırsa ayrıntıya girmeye hiç gerek yok, deneyin bakalım.

Not: anfisiz de olur aslında. şimdilik anfiyle çalışsın, ayrıca konuşuruz
Not2: web'den şema çizimi için şunu buldum: https://www.circuitlab.com/ (https://www.circuitlab.com/)

Hem ULA hem de devrenin beslemesi 5V olduğu için ULA'ya en fazla 5V gider. Korkulacak bir durum yok yani. Ama illa ben giriş seviyesini düşüreceğim derseniz 680R + 2,7V zener devresi yeterli. 4 tane 4148 diyot koymaya gerek yok. 2,7 Zener yeterli gelmezse 3,3V zener deneyebilirsiniz. Zener diyot, yönü ters olarak takılmalıdır.

@hades merhaba (zx spectrum elime alınca ilk aklıma sen geliyorsun :) ) Devrenin beslemesi 5V olsa da PAM8403'ten çıkan logic 5V'dan fazla çıkışta üretebiliyor, çok kısa süreler olsa dahi. Bu da ULA'nın ömrünü kısaltabilir.


Bu devrede pozitif yönde bir clamp olsa da negatif yönde clamp olmadığı için negatif spike'lara karşı ULA savunmasız kalabilir.

Anladığım kadarıyla PAM 8403'ün çıkışları spectruma uygun değil. Normalde bir canlı çıkış bir GND olması gerekir. Ama PAM'de çıkışta GND yok. Köprü tipi çıkış var gibi gözüküyor. Bu durumda dediğin gibi çıkış seviyesi 5V'tan yüksek olabilir. Bir başka ihtimal ise entegre içinde gerilim çiftleyici varsa çıkış seviyesi yüksek olabilir. En iyisi araya hiç anfi koymamak. Arduinonun D9 pini çok rahat bir şekilde ULA'yı sürebilir. Hatta @levent'in araya potans koyma önerisi daha mantıklı.

@hades: valla üstat ULA'nın önünde başka bir entegre, transistör diyot vb ben göremedim, mic girişi doğruca ULA'ya giriyor. siz de bir bakın bakalım. ama doğru gördüysem kesinlikle korkulacak bir durum var demektir. diğer konu: pot'u  başlangıçta deneme yaparım diye yazmıştım, son devre için sabit değerli koruma devresi daha uygun, o yüzden onun devresini çizip tavsiye ettim. diğer bir konu: sinyal kırpmak için ben zener diyot değil gösterdiğim şemadaki gibi seri diyotlar kullanırdım çünkü referans kaynaklarda öyle geçer. zener diyot daha çok gerilim sabitleme için kullanılır. olmaz mı? belki olur ama o şekilde öğrenmediğim için öyle bir tavsiyede bulunmam doğru olmaz.

@emarti: evet, ters gerilim gelmeyeceğinin garantisi yok, o 4 diyoda ters yönlü paralel bir diyot bağlayabilirsin: -0.7v civarından fazla ters gerilime izin vermez. hiç negatif gerilime izin vermeyeni de var aslında, devre biraz alengilli hale geliyor, olursa son halini yarın paylaşayım

spectrum input'u öncesi kullanılabilecek koruma devresinin simülasyon sonuçları PNG olarak ekte. AC ve pulse olarak 1KHz ve 10KHz 15v sinyal girişi uygulandı. mavi grafik uygulanan sinyal, kırmızı grafik çıkış sinyali oluyor.

girişi hem AC hem de pulse olarak hem 1khz hem 10khz önce 70v sonra 80v'a kadar artırıp test ettim. genel olarak girişteki gerilim arttıkça çıkıştaki gerilim de biraz artıyor. 80v girişte çıkış 5v'a yaklaştı ama geçmedi. aslında 1N4148 ters kırılma gerilimi 75v, 80v bu diyodun sınırlarının dışında yani. yine de birşey olmadı.

üst kısımdaki V2 gerilim kaynağı 5v ya da 3.3V farketmedi. D5'in 0.7v kaybını telafi ediyor.

AC sinyal girişinde girişteki negatif gerilim çıkışta 0v olarak çıkıyor. amaç da buydu zaten

pulse.asc ve ac.asc kaydettiğim simülasyon dosyaları. pulse.asc'de frekans değiştirmek için periyot değerlerini değiştirmek gerekiyor, şemada yazılı (T ve Ton değerleri).

yapmayı planladıklarımdan bazılarını yapmayı unuttum:
* aslında c1'in diğer ucundaki grafiği de çizdirsem iyi olacaktı.
* şimdi gördüm seri 1k direnç de koymalıydım, o da kalmış
üşenmeyip yaparsam gönderirim

bakın bakalım. her ne kadar LTSpiceIV üst düzey bir simülatör olsa da %100 güvenmeyin derim, dikkatli olun

Arduino Nano D9 pin çıkışına 1.8K direnç ve diyot seri olarak EAR-TIP'e bağladım. Yükleme oluyor. Osiloskopta Vmax:1.74V gördüm. Amp:1.57V civarı.

Direnci 1.5K yaparsam 1,90V max, Amp ise 1.70V civarı oluyor.

Yükler muhtemelen ama denemedim D9 çıkışını direkt osiloskopa bağlarsam, zx spectrum açık değilken sadece devreden uygulama yükler modda Vmax 5.6V oluyor.

1.8K olanda voltaj sınırlaması iyi gibi gelse de hala devrenin güvenli olduğuna şüpheliyim. Lakin ilginç taraf şu ki tzxduino/maxduino firmware kullanan devrelerde EAR'e giden bu çıkış için standart bir çözüm yok hatta internette doğru dürüst devre de yok. LM386'lı çözümler var ama gerek var mı?

Eski kasetçalar cihazları basit bir kablo ile doğrudan ZX Spectrum 48K'ya bağlanmıyor muydu?
Doğrudan kasetçalar bağlandığında ZX Spectrum 48K zarar görüyor muydu?

Bizim bir arkadaş teyp ile yükleme yapıyordu.
Epey oyun oynamıştık. Bundan dolayı arıza yaptığını hatırlamıyorum üstad.
 

Teşekkürler 🙏

Aslında burada gözden kaçırdığınız nokta şu: ZX Spectrum EAR girişi yüksek empedanslı, analog (AC) ses sinyali için tasarlanmıştır. Arduino ise DC refeanslı (0-5V). Kare dalgalar keskin kenarlı yani. Analog kaset sinyaline benzemez. Bu nedenle Arduino çıkışı doğrudan değil, direnç/diyot ile şekillendirilerek bağlanmalıdır.

@Cengiz Demir'in dedigi gibi, olay oydu zaten. ama teyplerde o iş için çıkış da vardı, yüklemeyi durdurmak için remote kontrol ucu da vardı, pause işi görüyordu. eke bakın

@emarti: kusura bakmazsan yazdıklarını netleştirip birkaç ayrıntı eklemek istiyoruum:

giriş standardı 600 ohm, 0.7V. walkman gibi birşeyler bağlayınca çok da dikkate değer bir sorun olmadan çalışır aslında ama doğrusu seri bir direnç, gerilim bölmek için 0v'a doğru başka bir direnç bir de en başa seri 1uF gibi bir kondansatör bağlanır, standart uygulama.

teybe kaydedilen sinyaller değişen süreli darbeler halinde. bilgisayar bunu kolayca üretip okuyabiliyor. arduino dijital çıkışı da bunu yapabiliyor. yani geriye kalan sadece uygun bir devre yardımıyla çıkabilecek sorunları en aza indirmek için elektriksel uyumlandırmayı yapıp bağlantıyı yapmak kalıyor.

açık konuşayım, internetteki devrelere çok da güvenmiyorum. @emarti eline sağlık lafım sana değil, senin devrenin çıkışında bir anfi olması projeyi tasarlayanın şu birkaç satırda yazdıklarımın ne kadarından haberi var bende soru işaretleri oluşturuyor.

internet biraz ağzı olan konuşuyor hesabı, acemi işlerden sıkıntıya düşülsün istemem. elektronik konusunda sormak istediğiniz birşey varsa internet kazımayın forumdan sorun. burada işten anlayanlar var. ben bu işlere fazlaca vakit harcamış türden bir yüksek elektronik mühendisiyim, insanın bilgisinin zekatını vermesi lazım, gördüğümde ben de yanıtlamaya çalışıyorum.

Hazır devreyi bir arkadaşımız Atilla Meriç,
https://atillameric.wordpress.com/tag/casduino/

adresinde tarif etmiş. Bu tasarımda bir amfi kullanılıyor. Hatta 7–8 sene önce, blogunda paylaştığı haliyle bu projeyi bir toplantıda kullanma fırsatım da oldu. O dönemde herhangi bir sorun yaşanmadığı için devrenin şemasını daha anlaşılır hâle getirip birebir denedim ve yüklemede bir problem yaşamadım.

Ancak yükleme sırasında sesin fazlasıyla yüksek olduğunu fark ettim. Bu sesi nasıl azaltabileceğimi araştırırken, çıkış voltajının 5–13 V aralığında gezindiğini gördüm. Asıl mesele burada başladı. İnternetteki projelerde bu hassasiyetin neredeyse hiç dikkate alınmadığını fark ettim. Evet, D9 çıkışını doğrudan EAR-TIP’e bağlayarak da yükleme yapılabiliyor; buna itirazım yok. Benim derdim, ULA çipinin kendi koruma sınırlarını zorlamadan, uygun voltaj ve akımı sağlayan sinyalle optimum yükleme seviyesini yakalamak. Bunu fark etmişken kolaya kaçmak içime sinmedi.

Burada aslında kimse tamamen yanlış söylemiyor; sadece aynı konuya farklı soyutlama seviyelerinden bakılıyor. Kafa karışıklığı da buradan doğuyor.

ZX Spectrum EAR girişi analog, AC karakterli bir sinyal bekler. Walkman veya kasetçalar çıkışı DC içermeyen, yumuşak kenarlı bir sinyaldir ve yüksek empedanslı olduğu için Spectrum’u zorlamaz. Buna zaten bir itirazım yok. Ancak TZXDuino / Arduino tabanlı çözümler böyle değil. Arduino pini DC referanslı, keskin kenarlı bir dijital çıkış üretir ve bu haliyle şekillendirilmeden kullanılması doğru değildir.

Bu nedenle Arduino’nun ürettiği dijital darbeyi, ZX Spectrum’un analog beklentisine yaklaştırmak bana en mantıklı yaklaşım gibi göründü.

Eski teyp ve walkman’lerin doğrudan bağlanabilmesinin sebebi de budur. Arduino tabanlı bir devreyi aynı şekilde doğrudan bağlamak ise riskli olabilir. Bu yüzden teyplerde sıkça kullanılan kondansatörlü AC-coupling çözümü yerine, direnç ve diyot kullanarak pozitif clamp ile voltajı ~1.5 V civarına sınırlamak, bana daha kontrollü ve mühendislik açısından daha tutarlı bir çözüm gibi geldi. Araştırmalarımda ayrıca ZX Spectrum 48K’nın EAR girişinin negatif yönde zaten dahili olarak korunduğunu da öğrendim.

Son durumda, D9 çıkışına seri bağlı 2 diyot ve 1.5 kΩ direnç ile, 1.7 V’u aşmayan pozitif clamp uygulanmış bir sinyalle yüklemeleri hem çok daha sessiz, hem de ULA’yı koruyarak gerçekleştirmeye başladım.

@emarti: tekrar eline sağlık üstat, kolay gelsin

Kaset çaları üzerinde olan ZX Spectrum Grey +2'de "ear in" olayı olmadığından Z70700 board için deli olacak derecede bu volume olayını çözmeye çalışmıştım. Murat'ın dediği gibi kimsenin volume optimizasyonuna falan kastığı olmamış. ULA aslında o kadar da hesapsız kitapsız iş yaptırılacak bir çip değil, o an sorun çıkmaması uzun vadede sorun çıkartmayacağı anlamına gelmiyor. Board versiyonları ilerledikçe bu çipi zaten firmalar kendileri korumaya çalışmışlar.

Ben sesi yükselterek işi çözebilmiştim.

Belki bir ilham verir, RP2040 ile Boulder Dash tzx dosyasını makinanın anlayacağı şekilde yüklemeyi başardım. Doğru pulse yaratmak için PIO clock kullanmak şart, RP2040'lar bu iş için çok uygun. . Sinclair/ZX Spectrum ailesine çok yakın olmadığımdan bir oyun seçici, menü vs. çok ileri  gitmedim. Belki birisi yapar.

Elinize sağlık.

Ben aşağıdaki linkteki 8bitwave cihazını yaptım ve arada kullanıyorum. Üzerindeki potansiyometre ile ses şiddeti ayarlanıyor. Ayrıca içine küçük bir batarya ve şarj modülü koydum. Şimdiye kadar bir problem çıkarmadı. Uzun vadede ne olur bilmiyorum ama gayet güzel bir alet.

https://github.com/tebl/8BIT-Wave/tree/master/8bitWave%20Module#31-common-components