commodore.gen.tr

Evet yine bir spectrum tamirat günlüğü ile karşınızdayım...

Bu seferki hastamız bir ZX Spectrum+. Bu cihaz forum dışından bir arkadaşın cihazı. @joker_ sağolsun sayesinde bir iki speccy tamiratı tecrübesi yaşadım ya konusu açıldı "ver abi bi bakayım" dedim...

Neyse, semptomplar basit, cihaz açılmıyor, siyah ekran, elektrik gelmiyor belli ki, kısaca topyekün kaput!!!

Hemen aleti açıp analize başlıyorum. Membran ve klavye gayet iyi durumda. Bunları başına bişey gelmeden sağlam bir yere koyup hemen DC giriş yerindeki 7805 voltaj regületörüne odaklanıyorum. Bu 3 bacaklı minik entegre speccy'nin metal soğutucusuna vidalı ve rengi hafif kararmış gibi. Görevi 9V'u speccy'nin ihtiyaç duyduğu +5V'a çevirmek.

Alete güç veriyorum ancak speccy güç kaynağından hiç akım çekmiyor. dedim ya, kaput...

(http://www.yavuzg.com/images/Repairs/speccy3/IMG_4116_zps3e46a8ae.jpg)

Cihaz elektriğe bağlıyken 7805'in bacaklarını voltmetre ile kontrol ediyorum. 9V geliyor, yani sokette değil problem. Ancak 5V çıkışında hiçbir voltaj yok...

Elimde bu voltaj regületörlerinden hazırda olduğunu bilerek (elektronik hobby ile uğrşanın herkezin malzeme mutusunda 7805 vardır ;) ) Hemen malzeme çekmecemi kurcalıyorum ve eski regületörü çıkartıp yerine yenisini takıyorum...

(http://www.yavuzg.com/images/Repairs/speccy3/IMG_4090_zps4f8f7322.jpg)


Ve gücü tekrar veriyorum. Bu sefer speccy güç kaynağımdan biraz akım çekmeye başlıyor ancak yine görüntü yok. Genelde bu tarz güçle ilgili problemlerde voltaj regületörü ve 4116 lower RAM'lere gereken diğer +12V ve -5V'un üretilmesini sağlayan transistörler (TR4 ve TR5) de yanarmış. RAM'lerin ilgili bacaklarını kontrol ediyorum (Pin 1 => -5V, Pin 8 =>12V) voltaj yok!!!

TR4 ve TR5'in kontrol edilmesi lazım...

Önce TR4'ü yerinden söküp kontrol ediyorum. Esas "switching transistör" bu...

(http://www.yavuzg.com/images/Repairs/speccy3/IMG_4092_zpsedad0c27.jpg)

Transistör multimetre ile nasıl kontrol edilir detayına inmeyeyim, google'da detaylı videolar ve bilgiler var. Ancak kısaca yeri gelmişken bahsetmek gerekirse;

1) Multimetreyi diode test moduna alıyoruz (Sonuçta transistörler de kafa kafaya vermiş 2 adet diode olarak da modellenebilir)
2) Emiter ve Collector bacaklarını ölçtüğümüzde akım geçmemesi lazım. Buna bakıyoruz.
3) Base ile Emiter ve Base ile Collector uçları arasında da testi uyguluyoruz. NPN transitörlerde Base'e ölçü aletinin (+) ucunu değdirerek, PNP transistörlerde de (-) ucunu değidirerek bu testi yaptığımızda aletin biplemesi lazım.

TR4'ü bu şekilde test edince bozuk olduğunu anladım. Bizim TR4 (Bu speccy Issue 4S) C2236. "Sir" her zaman olduğu gibi ucuz ve garip bir transistör kullanmış. Datasheet'leri inceledikten sonra bu transistörün muadili olarak 2SC2236 kullanılabilir gibi gözüküyor ancak ondan da yok yerli piyasada. 2SD1207 ise tam bunun muadili ve piyasada var gibi. Ancak Ulus Konya sokak'ta her zaman malzeme aldığım Yıldırım Elektronikte bu da kalmamış. Yerine transistör kataloğundan başka bir transistör buluyoruz; 2SC2500

(http://www.yavuzg.com/images/Repairs/speccy3/IMG_4098_zps7526226c.jpg)

TR5'i de benzer şekilde söküp test ediyorum ama o sağlam çıkıyor.

(http://www.yavuzg.com/images/Repairs/speccy3/IMG_4099_zpse41c6baa.jpg)

Neyse, bi daha deniyorum... Sonunda ekrana bişeyler geldi!!!

(http://www.yavuzg.com/images/Repairs/speccy3/IMG_4102_zps93b5d5ec.jpg)

Bu arada, bu speccy'ye "Composite Video mod" uygulanmamış. Sonuçta emanet bir speccy olduğundan ve belki orijinalitesini kaybetmesi istenmeyebileceğinden ben de composite video modu yapmadım. Ancak tabii ki çalışma masamın etrafınfa hazırda RF üzerinden bağlantı yapabileceğim bir TV de yok. Bu yüzden RF modülatörüne giren ve composite video taşıyan kabloyu krokodil kablolar kullanarak yine emektar Commodore 1702 monitörüme bağladım.

(http://www.yavuzg.com/images/Repairs/speccy3/IMG_4103_zps0f0eb5b4.jpg)

Neyse, dikey ince çizgiler "tipik" bir lower RAM hatasının işareti olduğunu ve yine genellikle bu tarz güç problemlerinde 7805 regületör, TR4'ün (ve bazen TR5) ve bu voltajlarla beslenen 4116 RAM'lerin bir veya birkaçının ruhunu teslim ettiğini okuduklarımdan hatırlayarak RAM'leri kontrol etmeye girişiyorum...

Bu işi yine "temiz" yapmak istiyorum ve benden sonra bu RAM'lerle sorun yaşandığında tamirat yapmaya soyunan her kimse işini kolaylaştırmak adına yine tek tek bütün 4116'ları itinayla söküyorum. Burayı uzun uzadıya anlatmayacağım zira bir önceki tamirat günlüğümde zaten detaylı anlatmıştım...

Tek tek söktüğüm 4116 RAM'leri çalışan diğer speccy üzerinde denemeye karar veriyorum.

Önemli Not: Bu arada sevgili @joker_, ince jestin için çok teşekkürler. Bilmeyenler için, @joker_ tamir ettiğim speccy'yi bana hediye etti  :D ben de bu hediyeyi başka speccy'leri hayata döndürmek için kullanıyorum ;)

RAM'leri çalıştığını bildiğim speccy'de tek tek deniyorum...

(http://www.yavuzg.com/images/Repairs/speccy3/IMG_4106_zpsfb7589c7.jpg)

1, 2, 3, 4, 5 ... Her denememde speccy sorunsuz çalışınca içimden acaba sorun RAM'lerde değilmiydi diye geçiriyorum ancak sonunda!!!

(http://www.yavuzg.com/images/Repairs/speccy3/IMG_4104_zps76887f65.jpg)

6. RAM ruhunu teslim etmiş. 7 ve 8'i de deniyorum ancak onlar da sağlam...

Neyse, arızalı speccy'ye geri dönüp söktüğüm RAM'lerin yerine soketler yerleştiriyorum. Bu sefer elimde 16 pinlik entegre soketi var...

(http://www.yavuzg.com/images/Repairs/speccy3/IMG_4108_zpsa07ee71a.jpg)

Şimdi sıra bu bozuk 4116 RAM'in yerine bişeyler uydurmaya geldi zira bildiğiniz üzere 4116 RAM'ler çok eski teknoloji ve artık üretilmiyor ve doğal olarak yerli piyasada bulmak oldukça zor (ben yurt dışında bir iki arcade/speccy web sitesi dışında satılan yer görmedim).

Sanırım anladınız ne yapacağımı ;)

Evet, 4116 RAM piyasada yok ancak 4164 bolca ve ucuz olarak var. Fiyat konusunda da bilgi vereyim, 4164 RAM bluemavi'de var ancak 14 TL (!) Bu biraz şüpheli geldi bana ve araştırınca Yıldırım Elektronikte 2 TL'ye buldum!!! (ve tabii stokladım ;) ne olur ne olmaz)

Şimdi sıra 4164 => 4116 modlamaya... Geçen speccy tamirat yazımda arkadaşlar bu modlamaya dair bilgileri paylaşmıştı. Ben de aynen o paylaşılan bilgiler ışığında işe koyuldum.

(http://www.yavuzg.com/images/Repairs/speccy3/IMG_4109_zps8e92ab46.jpg)

Kullanacağımız 4164 bu arkadaşlar; TMM4164AP-15

Bu RAM'leri alırken dikkat etmeniz gereken şey hızı. Genelde sonunda yazan rakam RAM'in hızını belirtir. 15 yazıyorsa 150 ns, 20 yazıyorsa 200ns, 12 yazıyorsa 120ns v.s.

"Sir" lower RAM olarak 150ns'lik RAM'ler kullanmış (sağolsun orada pintilenmemiş, hayret). Upper RAM olarak 200ns'lik RAM'ler kullanarak oradan kar etmiş anlaşılan. Neyse, 4164 lerin bir diğer iyi tarafı modlanmadan direk upper RAM olarak da kullanılabilir olmaları...

Neyse, konumuza dönelim. Önce 4164'ün 1. bacağını komple kesiyoruz (-5V gelmesin diye). Sonra 8. bacağı (boarddan +12V gelen ancak +5V gelmesi gereken) yukarı kıvırıp 9. bacak ile bağlıyoruz (GND boarddan +5V gelen).

(http://www.yavuzg.com/images/Repairs/speccy3/IMG_4110_zps38a33402.jpg)

Bu sayede 64K olan bu RAM'de ihtiyacımız omayan 7. adres bitini de GND'a +5V'a bağlamış oluyoruz ki hep 0 1 olsun. Bu tarz "logic" entegrelerde bacağı boşta bırakmamak adettendir, havadan/manyetik alanlardan etkilenip yanlış bir adresleme yapmasını bu sayede engellemiş oluyoruz.

Not: @simon'un dikkatli gözlerinden kaçmayan bazı hatalı bilgiler düzeltilmiştir. Teşekkürler @Simon ;)

İşlem tamam...

(http://www.yavuzg.com/images/Repairs/speccy3/IMG_4111_zpsf7c6df00.jpg)

Modlanmış 4164'ü soketine takıyorum ve heyecanlı bekleyiş...

(http://www.yavuzg.com/images/Repairs/speccy3/IMG_4112_zpsb2ae2985.jpg)


heyoo  :D :D :D

(http://www.yavuzg.com/images/Repairs/speccy3/IMG_4106_zpsfb7589c7.jpg)

Son olarak klavyeyi itinalı bir şekilde yerine yerleştiriyorum ve hastamızı kapatıyoruz  ;D bir speccy daha hayata geri döndü...

(http://www.yavuzg.com/images/Repairs/speccy3/IMG_4115_zpscc7ea292.jpg)

Heyo, yeni fotoroman bölümü gelmiş. Bir solukta okudum. :)

(http://bitcycle.org/retro/spectrum/SRAM_replacement/SRAM_replacement_for_lower_16K.png)

http://bitcycle.org/retro/spectrum/SRAM_replacement/ (http://bitcycle.org/retro/spectrum/SRAM_replacement/)

Sen nasıl bir insansın, görmek tanışmak istiyorum.. :) Eline emeğine yazdıklarına sağlık

@simon, SRAM konusunu okudum ancak bunun için bir PCB yapmak gerekiyor, ya da direk o modülden satınalmak lazım. Gerçi komple bir çözüm olması açısından değerlendirilebilir...

Bu arada bu speccy'nin yaşadığı sorun çok ama çok yaygın. Sebebi çok basit:

"Ya geçende raftaki spectrum'u indirdim, çalıştırayım dedim ama adaptörü kayıp. Aaaa üzerinde 9V yazıyor, hah şu 9V'luk adaptörü deneyelim bakalım olacak mı"

HAYIIIIR!!! EVDEKİ ELİNİZE GEÇEN HERHANGİ BİR 9 VOLTLUK ADAPTÖRÜ SPECCY'YE TAK-MA-YIIIIIN!!!

Spectrum'un adaptör girişi ters arkadaşlar. Yani %99 abaptörlerin soketinin dış çeperi GND (toprak) içi canlı uç'tur ancak speccy'de durum bunun tam tersi. Üstelik "Sir" speccy'yi en ucuz şekilde üretebilmek için ters voltaj koruması adına basit bir diyot bile koymamış tasarıma...

Bu yüzden adaptörünüze dikkat

İcimemi dogdu ne, acaba arkadaslar bir tamirat gunlugu yayinlarmi acaba diye siteye takilip duruyordum, ustune denk geldi, 4164 ram modunun makinayi calistirmasina sevindim, eline saglik  -malum tabletten yaziyorum-  :)

Bunu bana demediğini varsayıyorum. :D

;D tanışırız bi ara belli mi olur... hatta bolca arızalı retro cihaz alırız yanımıza hem sohbet hem tamirat ;)

Simon shema iyi oldu, el altinda bulunsun  :)

ben de ilk defa denedim, ama demek çalışıyormuş, bunu da görmüş olduk...

Tamiratın toplam maliyeti:

1) 7805 voltaj regületörü => 0.54 TL (direnç.net)
2) 2SC2500 (Siz 2SD1207 kullanın) => 0.4 TL (yıldırım elektronik)
3) 4164 RAM => 2 TL (yıldırım elektronik)
4) 8 x 16-Pin entegre soketi (opsiyonel) => 8 x 0.09 TL = ~0.7 TL

TOPLAM: ~4 TL

Tamiratın verdiği kişisel tatmin, paha biçilmez!!! :D (VISA reklamı gibi oldu galiba)

@yavuzg: Abi 4164 konusunda ufak bir yanlışlık var yazdıklarında, sanırım GND ile +5V'un yerine bakarken karıştırdın.

9. pin GND değil +5V ve 4164'de A7 hattına denk geliyor ki sorun değil daima 1 oluyor, yani en alt bankı değil en üst bankı kullanmış oluyoruz.

8. pini de +5V ile beslememiz gerektiği için kıvırıp 9. pine bağlıyoruz.

         ___  ____                  ___  ____
   -5v -|1  \_/ 16|- Gnd      N/C -|1  \_/ 16|- Gnd
   Din -|2      15|- /CAS     Din -|2      15|- /CAS
   /WE -|3   4  14|- Dout     /WE -|3   4  14|- Dout
  /RAS -|4   1  13|- A6      /RAS -|4   1  13|- A6
    A0 -|5   1  12|- A3        A0 -|5   6  12|- A3
    A2 -|6   6  11|- A4        A2 -|6   4  11|- A4
    A1 -|7      10|- A5        A1 -|7      10|- A5
  +12v -|8       9|- +5v      +5v -|8       9|- A7
         ---------                  ---------


Soldaki 4116, sağdaki 4164. Yalnız benim anlamadığım 4116''da A6 hattı ne arıyor. A6 varsa 4132 olması gerekmezmiydi. :o

Bir solukta okudum bitti. 
Okurken, daha fazla sorun çıksın da,
Yavuz üstad çözsün, yazı uzasın diye bakıyorum.

Çok gaddarca ve bencilce düşündüm sanırım :D

Ben de öyle hissediyorum, yalnız değilsin. Başta 7805'i değiştirdiğini görünce inşallah bu kadarcık değildir diye geçirdim içimden. :D

Bir speccy daha hayata dönemesine sevindim.Bu arada @yavuzg,sayende sitede spectrum tamiratı ile ilgili çok güzel kaynaklar oluşmaya başladı.

Eline sağlık.

@simon, kesinlikle doğru söylüyorsun... düzeltelim yazıyı da referans yanlış olmasın. ;)

@joker_, sipariş ettiğim yeni membranlar da gelsin, bir de membran değişimi konulu bir yazım olacak.

Hatta, senin "yedek parça" diye gönderdiğin speccy'yi bile hayata döndürebilirim sanırım zira bu speccy'yi tamir ederken önce TR4'ü o boarddan sökmüştüm fakat o da bozuk çıktı. Muhtemel o da aynen bu sorundan muzdarip. Onun kasası/kalvyesi bitikti hatırlarsan. Eğer o da hayat dönerse onunla ilgili bir projem de var ;)

Abi, şu membran sorununa kalıcı bir çözüm bulursan, spectrum camiası resmini t-shirt'e basar, partilerde o şekilde dolaşır :D

Açıkcası merak etmeye başladım, kafandaki spectrum projesini :)

@joker_ membran probleminin "ekonomik" bir çaresini bulamadım maalesef. Küçük 48K'lar için sıfır membran 25 TL, Plus membranı 50 TL'ye satılıyor. Yani bu fiyatlara bunlardan daha sağlam ve daha ucuz bir çözüm pek aklıma gelmedi. Bir ara Plus için membranın yerine geçebilecek buton switch'li bir klavye projesi düşündüm ancak bunun da maliyetini 25 TL civarında hesapladım ki zahmet etmeye pek değmez...

Diğer speccy için düşündüğüm proje (eğer elim değip yaparsam) aslında basit; Desktop speccy :)

Üzerinde USB girişi (özellikle USB PC klavyesi bağlayabilmek için), açma/kapama düğmesi ve dahili minik bir güç kaynağı olan speccy kasası :) (Belki bir upsclaer/scandoubler da eklenerek direk VGA çıkışı da eklenebilir)

Bu sayede hem membranı bitik, tuşları eksik bir speccy'ye daha kullanışlı bir yuva sağlamış olurum hem de daha sonra parça test edebilmek için rahat açılır kapanır bir kasası olur diye düşündüm...

Gereken mini proje bileşenlerine dair (USB klavye interface, scandoubler v.s.) zaten internette bolca kaynak var, yani amerikayı yeniden keşfetmiş de olmuyoruz.

Tabii sadece bir fikir şu anda...

Abi çok güzel fikir :) Hatta olayı abartabiliriz,bende spectrum'a 3,5" floppy bağlamak için gerekli olan discipple var.

http://tozbit.blogspot.com.tr/2012/09/disciple-spectrum-disk-interface.html (http://tozbit.blogspot.com.tr/2012/09/disciple-spectrum-disk-interface.html)

Bununla disketli, joystick girişli bir desktop yapapılabilir. :D

Fakat sanırım sen orjinalini bozmadan yapacaksın.O yüzden bunlar işe yaramaz tabii :)

Yoo orijinalliği kalmayacak benim bahsettiğim senaryoda. Yani plus'ın kendi kasasını/klavyesini kullanmayı düşünmüyorum (ki biliyorsun kasa delik değiş, klavyenin tuşları eksik, membran bitik v.s.)

Düşüncem, direk "orijinal" speccy PCB'sini (eğer tamir edebilirsem ki ULA sağlam, gerisini illa ki tamir ederim) eğer sığarsa standart bir mini-ATX PC kasasına (merpazar.com), sığmazsa standart başka bir plastik kasaya (altinkaya.com) yerleştirmek...

Spectrum için SD/IDE floppy emulatörü, USB keyboard/joystick arayüzleri v.s. projeleri gördüm internette, bunlar da eklenebilir projeye...

Abi çok sağlam bir proje olacak gibi :D

Aslında benimde hep aklımda, laptop tarzı bir speccy vardı.

http://user.tninet.se/~vjz762w/ (http://user.tninet.se/~vjz762w/)

Sevgili yavuzg yine çok güzel ve özenli bir iş çıkartmışsın.
Ben de forumdaki pek çok arkadaş gibi, bir fırsat çıksa da yüz yüze tanışsak, görüşsek diye can atıyorum.  :)

Umarım tez vakitte ya senin yolun İstanbul'a, ya bizimki Ankara'ya düşer.


Valla şu meşhur divIDE'ye bir el atsanız, yarı-seri üretim yapsanız (örn. 20 pcb'lik bir lot) direkt "üçünç" olurum. (LW3D ve joker_'den sonra)  ;D

http://baze.au.com/divide/ (http://baze.au.com/divide/)

aslına bakarsan bitte içine spectrum ve diğer aksamların sığabileceği tombul eski laptopları gördükçe benim de aklıma gelmiyor değil... Yanlız adamın yaptığı laptop'lar da oldukça şıkmış...


olmazsa olmaz bir cihaz ;)

Bu tamirata küçük bir ekleme yaptım.

Speccy'nin sahibi arkadaş composite video mod'da istedi. Bu zaten basit bir mod, 5dk'da bitti. Yanlız yine de kabloları çatır çutur kesip biçmeden yapayım dedim.

RF soketine bağlı direncin de lehimini kibarca söküp bacağını ayırdım, Composite video için yeni bir kablo döşedim.

(http://www.yavuzg.com/images/Repairs/speccy3/IMG_4118_zps962fd0d6.jpg)

Bunun dışında dün bir şey dikkatimi çekmişti ancak pek oralı olmamıştım. O da klavyenin tuşlarına basınca dahili hoparlörden dıt dıt sesi gelmesi gerekirdi, ama gelmiyordu.

Bunu klasik BEEP 1,0 ile test ettim, evet, hoparlörden ses gelmiyordu...

Biraz araştırınca bunun sebebinin şu sıra ile araştırılabileceğini öğrendim;

1) Hoparlör
2) D9 (ses amfisine giden diod)
3) TR7 (ses amfisi :) "sir" yine konuşturmuş maharetini, ses amfisi olarak tek bir transistör var speccyde :D )

Neyse, hoparlörü osiloskobun test kare dalga çıkışına bağladım, tiz de olsa bir ses geliyordu. Aynı işi çalışan speccy'nin hoparlöründe de deneyince aynı tizlikte ses geldiğini gördüm. Yani hoparlör sağlamdı...

Sonra sıra D9'a geldi. Multimetre ile devre üzerindeyken ölçtüm. Tamamen açık devre olduğunu gördüm. Yani bu da güç problemi sırasında yanmış.

Yerinden söktüm...

(http://www.yavuzg.com/images/Repairs/speccy3/IMG_4119_zps5daf1001.jpg)

Ve yenisini taktım. Şansıma malzemee çekmecemde 1N4148'lerden bolca vardı (Neden aldığımı hatırlamıyorum bile, sanırım Atmega'nın çıkışlarından bir şey sürmek için bu diodlardan almıştım fi tarihinde... ama ne :) )

(http://www.yavuzg.com/images/Repairs/speccy3/IMG_4120_zpsb1a2b8e4.jpg)

TR7'yi de üşenmedim test ettim, o sağlam çıktı. Sanırım D9 yanarken sigorta görevi görmüş ve hem transistörü hem de hoparlörü korumuş...

Neyse, şimdi tam anlamıyla speccy hazır oldu...

Yine buyuk keyifle okudum ustad yavuzg'nin yeni ZX Spectrum macerasini. Paylasim icin cok tesekkurler.

Hele birde spectrum'cu olunca, keyif daha da artıyor :D

 Aynen :)

Madem bu kadar zahmete girdim bari potansiyel sorun çıkartacak komponentlerin hepsini değiştireyim dedim. Detayları daha sonra kendi açtığım başlıkta paylaşacağım.

7805 -> UA7805CV
TR4 -> 2SD1207
TR5'in muadili sizce nedir?

Bu üçlü en belalı üçlü anladığım kadarı ile hata oldumu yanında lower ram vs. götürüyor.

Bir soru daha :> ram chipleri başka spectrum olmadan multimetre ile test etme şansım varmıdır? Yada başka bir cihazmı gerekiyor?