25v yerne 35v kullanılabilir, ancak kapasitördeki parametreler burada konuştuklarımızla sınırlı değil. Yani sadece voltaj ve kapasitans değeri yeterli değil.
Aykiri1'in bahsettiği gibi, yapısı (solid, aliminyum, tantal, vb...), ESR değeri, toleransı, sıcaklık limiti ve bu sıcaklık değerindeki ömrü, ve hatta frekansa bağlı olarak akıtabildiği akım vb önem arz ediyor.
Biz devre tasarlarken, kullanıldığı yere ve tahmini çevresel şartlara göre bu parametreleri yaklaşık olarak belirliyor ve ürün seçiyoruz.
Ama bazı temel kurallar var. Örneğin aynı kapasitedeki iki kondansatör için voltaj arttıkça genellikle ölçüler büyür. Yani sorunun cevabı olarak 25v yerine 35v takarsan muhtemelen takacağın kondansatör daha büyük olacaktır, aynı yere sığdırabilirsen sıkıntı olmaz. Hatta voltaj değeri yüksek olması daha iyi bile olabilir, şöyle ki, eğer tasarımcı 5v hattına, 5.3v kondansatör takmış ise, 5v hattındaki anlık ripple dediğimiz voltaj dalgalanmaları bu kondansatörün ömrünü kısaltacaktır. Buraya 6v ve hatta 10v kondansatör takıyor olmak daha iyidir.
Dediğim gibi voltaj da tek başına değerlendirilmez, voltajdeğiştikçe muhtemelen ESR değeri de değişecektir, bu da kullanıldığı yere göre öenmli olabilir.
Bir başka notum da şu. Bazı parametreler için, örneğin ESR, ne kadar düşükse o kadar iyidir şeklinde bir genelleme yapılamıyor. Gene aynı şekilde tasarımıcnın o devreyi tasarlarken yaptığı hesaplamalar ile ilgili bir durum bu. ESR dediğimiz, iç direnç değerinin düşük olması iyidir, fakat, meselasa bazı lineer regülatör devreleri çok düşük ESR kondansatörleri sevmezler, bu da net olarak ilgili devredinin datasheetinde belirtilir. Ama biz burada bu konulara haiz olmadığımızdan, kafamıza göre sadece kondansatör bazında paramtre değişikliği yapamayız.
Ben örneğin bir devredeki kondansatörün tipini ezbere değiştirmeye karşıyım. Gidipte elektrolitikleri "daha iyi" gibi temelsiz bir inanışa göre tanatal olanlarla değiştirmek doğru birşey değil. Ha çalışmaz mı? Çalışır tabiki. Ama mesela şöyle düşünün, bir devrede onlarca kondansatör var, bir çoğu besleme hattında, bunların tümünün ESR değerlerini bir anda düşürmüş olduk. Şimdi sistem ilk açıldığında orjinal haline göre çok daha fazla anlık akım çekecek. (Direnç düşerse akım yükselir, sistem ilk açıldığında kondansatörler boş olduğu için, dolana kadar akım çekeceklerdir. ESR düşük olunca bu akım çok daha yüksek olacaktır.)
Gelelim pratik önerilere. Amiga vb sistemlerdeki kondansatörler çok da kritik değil. Ancak SMPS power katı, yada CPU besleme regülatörlerindeki kondansatörleri değiştiriyorsak, mutlaka tüm bu parametreleri göz önünde bulundurmak lazım. Zira yüksek frekansta çalışan bu sistemlerde kesinlikle voltaj ve kapasitans tek başlarına yeterli değiller. Ayrıca bu katlardaki kondansatörler çok yüksek frekansta çalıştıklarından, örneğin ESR değeri yanlış seçilmiş ise ısınacaklar, ve zaten ilgili kat yapısı gereği sıcak olduğu için kısa zamanda zarar görecek ve şişecektir. (Hatta patlayabilirler, zaten elektrolitik kapasitörlerde böyle bir durum oluştuğunda kibarca patlasın diye üzerlerine çizik atılır, bu sayede kolayca buradan çatlayarak gazı dışarı atarlar ve bomba gibi patlamazlar.)
Gördüğünüz gibi aslında basit görünen bu komponent aslında çok da basit değil. Bu sebeple kesinlikle markasız, markası bilinmeyen ürünlerden uzak durun. TDK, Panasonic, benzeri bilindik markalar alın. Mümkün ise voltaj, kapasitans, kılıf ile değil, üretici ürün kodunu bulun, PDF'ini okuyun ve ona göre sipariş edin.
Bu mesela digikey'in kapasitör seçim sayfası. Lifetime @ Temp. kolonuna dikkat dikkat edin. 500hrs@85 ile başlıyor. 85 derece 500 saat çalışacak bir kondansatör almışsanız, 20 gün sonra ömrünü tamamlayacak demektir. Bu örneği abartı olarak ne aldığımızı bilmenin önemli olduğuna dikkat çekmek için verdim sadece...
https://www.digikey.com/products/en/capacitors/aluminum-electrolytic-capacitors/58?k=capacitor
Genel Kategori
