sonraki »

[yavuzg]

Evet, oyun alanının ampul soketlerini ve switchlerinin bakımlarını tamamladık, kutuladık. Şimdi sıra diğer, daha ağır kutuya geldi, solenoid'ler ve ilgili mekanizmalar

Yine genel kültür kıvamında pinball hakkında kısa bilgiler vereyim...

Pinball türlerini EM (Electromechanical) ve SS (Solid State) olarak ikiye ayırmak mümkün. EM'leri 80 öncesi, daha aptal, SS'leri ise 80 sonrası, işlemci, RAM'li ROM'lu gelişmiş elektronik devre kartları sayesinde daha akıllı sistemler olarak düşünebilirsiniz.

Ancak hemen hemen tüm pinball'larda değişmeyen bir unsur var ki o da oyunun o ağır çelik top üzerinde gerçekleştirdiği fiziksel hareketlerin elektro-mekanik bir takım mekanizmalar ile sağlanması ve bu mekanizmalara da güç veren unsur "solenoid" adı verilen bobinler, yani daha yaygın bildiğimiz adıyla "elektro mıknatıslar"

En temel tanımıyla pinball solenoid'leri içi boş bir naylon (PVC) silindir üzerine sarılan bakır tellerden oluşan bir bobin. Bu bobine elektrik verildiğinde ortasındaki silindirik açıklığa hafif girmiş durumda olan bir silindir demir parçası oluşan manyetik alan ile bobinin çekirdeğine doğru güçlü bir şekilde çekilir. Bunu vücudumuzdaki bir kasın kasılması gibi düşünebilirsiniz.

Bu çekilme ile elektrik enerjisi kinetik enerjiye dönüşmüş olur ve solenoid'in çekirdeğindeki o metal silindirin bağlı olduğu mekanizma (artık her ne ise) işlemini gerçekleştirir.

Bu oyun alanında tam 15 adet solenoid var ve elbette bunlara bağlı mekanizmalar...

Solenoidlerin bağlı oldukları mekanizmaların gerektirdiği güce göre bakır tek kalınlığı ve sargıları değişiyor ancak rastgele değil. Belli standartlarda üretiliyorlar. Örneğin bu oyun alanında sıkça kullanılan bir solenoid üzerindeki etikette AE-23-800 yazıyor.

AE nedir bilmiyorum ancak 23 AWG kalınlığında bakır tel ile 800 tur sarılmış demek oluyor mesela...

Neyse bu kadar teorik bilgi yeterli sanırım. Şimdi bu mekanizmaları tek tek elden geçirelim bakalım.

[yavuzg]

Slingshot Kicker Mekanizmaları:
--------------------------------

Slingshot'ın Türkçesi bildiğiniz sapan, hani var ya bir lastik ile taş atılan...

Bu mekanizmalar neredeyse tüm pinball'larda var. Genelde oyun alanının bize en yakın bölgesinde sağlı sollu bulunurlar ve top bunlara çarptığında bir lastik topu şiddetle geri uzaklaştırır. Aslında topu uzaklaştıran o lastik değil, "Slingshot Kicker" dediğimiz bu mekanizma





Ne o? Pek bişeye benzetemediniz değil mi Evet bu ve bundan sonraki mekanizmaların genel kondüsyonu böyle maalesef. Amacımız bunları fabrika kıvamına getirecek bakımı yapmak ve pinball'umuza bir 30 sene daha ömür kazandırmak


Bu mekanizmaları şöyle göstereyim isterseniz kafanızda canlandırması daha kolay olacaktır. Normalde oyun alanının altında bu şekil duruyorlar...





Top slingshot lastiğine çarpınca lastiğin arkasındaki yaprak switch tetikleniyor, o tetiklenince de bu solenoid tetikleniyor, solenoide bağlı demir de bu "L" şeklindeki demiri çekiyor ve ucundaki plastik kafa slingshot lastiğini şiddetli bir şekilde itiyor.  Tüm bu olaylar saniyenin altında geliştiği için de siz sanki o sapan lastiği topu geri  fırlatmış sanıyorsunuz

[yavuzg]

Elvira'nın operatör ve servis kitapçığını da yanıbaşıma alıp meanizmayı en küçük parçasına kadar dağıtıyorum...





Mekanizmaya güç veren solenoid'in de dağıtılmış hali böyle...





Şimdi burada da bir parantez açayım ve "bakım" konusunu biraz irdeleyelim...

Öncelikle, mekanizmaların metal parçalarının pislikten ve pastan arındırılması kısmı var. Bakım işlemini şu sırada gerçekleştiriyorum;  Camsil (Gerektiğinde deterjan ve su), WD40 ile silmek, IPA ile WD40'ı temizlemek, Dremel ve metal fırçası ile pası temizlemek, metal parlatıcı ile parlatmak.

Sonra sıra değiştirilmesi gereken parçalara geliyor; "Plunger" adı verilen merkeze çekilen metal silindiri geri çeken yay ve solenoid'in merkezine takılan naylon silindir tüp.

Şimdi, bu solenoid mekanizması neden bu kadar pis sizce? Çünkü solenoid'in merkezini yağlamışlar!!!

Burada önemli bir pinball bakım detayını paylaşayım; Pinball solenoidleri YAĞLANMAZ arkadaşlar.

Adamlar solenoid'lerin plastiği aşınmasın diye merkeze ayrı bir plastik tüp koyuyorlar. Bu tüpler naylon dediğimiz malzemeden yapılmış ve çelik plunger bu naylon silindir içinde yağ gibi kayıyor zaten. Yani "yağ" yerine bu tüpler kullanılmış. Yapılacak olan bakım bu tüpleri değiştrmek, yağlama yapmak değil!!!

Ha yağlarsanız ne oluyor? Anlatayım... Solenoid'ler oldukça şiddetli bir şekilde çalışıyor ve çalışma voltajları 30-50V civarında. Bu, hem kıvılcım oluşmasına ve bu kıvılcıma bağlı mikroskobik karbon tozuna hem de merkezdeki plunger içeri çekilince solenoid'i tutan ve pluner'ı durduran meatal parçaya şiddetle çarpınca ortaya çıkan mikroskobik metal tozunun oluşmasına sebep oluyor. Bu toz eğer merkezdeki tüpü yağlamışsanız oraya yapışıp kalıyor.

Bu sebeple zamanla yaptığınız yağlama geri tepiyor ve size macun kıvamında bir madde halinde geri dönüyor ki bu plunger'ın daha da sıkışmasına sebep oluyor.

Denizde susuz kaldığınızda deniz suyu içmeye benziyor yani. Mekanizma geri dönülmez bir döngüye giriyor yani...

Ha hiç mi yağlama yapılmayacak? Elbette hayır. Ancak metalin plastiğe temas ettiği yerlere değil, metalin metale değdiği bazı dirsekler var oralara "makine yağı" tabir edilen daha sert bir yağ ile (WD40 değil!!!) sadece bir damla şeklinde...

WD40 gibi sprey formundaki ince yağlar aslında içerdikleri uçucu ve parlayıcı malzeme sebebiyle pinball oyun alanında kesinlikle kullanılmaması tavsiye ediliyor. Solenid'lerin tetiklenmesi sırasında oluşan kıvılcımlar ile bir anda parlaması ve yangın çıkartma riskleri var...

Neyse, bu teknik detayı da aktardıktan sonra işimize devam edelim...

Yağlı ve isli solenoidi IPA ve diş fırçası ile iyice temizliyorum. Düz cımbızın ucuna sarılmış kağıt havluyu IPA'ya batırarak solenoid'in merkezindeki yağlı isli birikmiş maddeleri de temizliyorum...





Bu şekilde tüm parçaları elden geçirmem yaklaşık 1 saat zamanımı alıyor sanıyorum. Eski yayı ve plastik tüpü yenileriyle değiştiriyorum.

[yavuzg]

Son olarak solenoidlerin etrafındaki yağlanmış, yer yer silinmiş ve genelde vıcık vıcık olmuş kağıtlarında yenilerini hazırlıyorum. Bunları normal sticker kağıdına basıp kesiyorum.







ve bu şekilde sağ ve sol slingshot kicker mekanizmalarının bakımı tamamlanıyor







Zahmetli iş değil mi

Ha bu arada, solenoidleri de masamdaki güç kaynağı ile test etmeyi unutmuyorum tabii

[yavuzg]

Ball Popper Mekanizması:
----------------------------

Devam ediyoruz. Bu mekanizma oyun alanının en arkasıda bulunan deliğin altında konuşlanıyor. Oyunun sağ taraftaki plastik rampaya top attığınızda top rampanın sonunda bu deliğe geliyor ve bu mekanizma topu yukarı doğru bir tel rampaya fırlatıyor 





Bu mekanizmayı dağıtıp toplayacağım ama bir vida daha önceki bir bakım işleminde yenmiş, pastan dolayı da sıkışmış tornavida ile tam kavrayamadığım için de açamıyorum. Uğraşırken de iyice yedim, büsbütün kaldık böyle





WD40 falan işe yaramıyor. Normalde pürmüz ile biraz ısıtırsanız bu tür vidalar açılır. Ancak hemen yanındaki plastik solenoid'i eritme riskine de girmek istemiyorum. O yüzden kaba kuvvet kullanacağız mecbur





Sonunda sorunlu vidadan kurtulup mekanizmayı dağıtabildim





... ve daha önce anlattığım şekilde tüm bakımlarını yaptım ...





... yeniden toparladım.






Biri daha gitti, kaldı 12 mekanizma

[Voltron]

Eline, emeğine sağlık yavuzg. Harika bir restorasyon oluyor. Eski bir pinball hayranı olarak zevkle takip ediyorum.

[yavuzg]

Eline, emeğine sağlık yavuzg. Harika bir restorasyon oluyor. Eski bir pinball hayranı olarak zevkle takip ediyorum.

Eyvallah hocam

Akşama devam edeceğim yazıya...

Sanırım bu haftasonu yazıyla gerçek hayattaki işler senkronize olacak. Yani Önümüzdeki hafta canlı yayına (ya da neredeyse canlı diyelim) geçmiş olurum...

[evreno]

üstad eline sağlık;

bobinleri araştırırken bir yazı okumuştum
Williams ın kodlaması şu şekildeydi
XX-YY-ZZZZ
X ler bobinin lehim terminallerinin konumunu belirliyor
biraz gereksiz gibi geldi bana ama vardır bir hikmeti

bobinin altında 3 lehim noktası var ya

AE ise bobin teli iki uca sonlanmış
AL ise sol(left) ve orta da sonlanmış
AR ise sağ(right) sonlanmış anlamına geliyormuş

başka harfler de var hepsinin farklı bir anlamı var
en önem arz eden bilgi tel kalınlığı ve tur sayısı aslında

YY ler dediğin gibi tel kalınlığı AWG olarak
ZZZZ de tur sayısı

[yavuzg]

Bendekiler hep AE, flipperlar dışında ki onlar yapısal olarak farklı zaten...

Bu arada bobini saran kağıdın rengi de bobinin gücünü belirtiyormuş. Sarı, yeşil, mavi, turuncu, kırmızı... Bu sırada değil ama...

[yavuzg]

Flip Up Target Reset
--------------------------


Solenoid'lere geçmeden önce switchlere ve hedeflere bakım yapmıştım. Hatırlarsanız tabutlu bir hedef mekanizması vardı. Orada bir konuyu vurgulamıştım, hani top hedefi vurunca tabutun kapağı arkaya gidiyordu da her iki hedef vurulduktan sonra tabut kapakları nasıl geri geliyordu diye...

İşte tabut kapaklarını geri getiren, yani hedefi "reset"leyen mekanizma bu





Her zamanki gibi yağlı, isli ve yer yer paslı...

Dağıtıyorum...





... temizliyorum





... ve toparlıyorum





Hepsi böyle basit değil mekanizmaların. Dedim ya elim alışsın diye önce basitlerden başladım.

[yavuzg]

Outhole Kicker Mekanizması
----------------------------------


Bu mekanizma da kaybettiğiniz topları ("out hole"a düşmüş topları) jeton attığınızda bir başka mekanizma ile shooter'ın (geri çekip bırakarak topu oyun alanına yolladığınız nesne) önüne atılacak sıraya dizen mekanizma. Evet çok mekanizma dedim ama gerçekten de çok mekanizma var

Bunun diğerlerinden farkı oyun alanının altına değil üstüne monte ediliyor ve "apron" denilen metal plakanın altında gizli duruyor...

Oyun alanının bize en yakın kısmında, lockdown bar tarafında bir mekanizma bu. Pinball'un camından sızan sulardan nasibi almış belli ki elden geçirdiğim en paslı mekanizma da buydu maalesef...





Dağıtıyorum...



 

... ve elden geçirip toparlıyorum.

[yavuzg]

Eline sağlık abi.

Teşekkürler Eşref

[yavuzg]

Ball Lock Release Mekanizması
---------------------------------


Hani bir kurukafa vardı. Daha doğrusu kurukafayı görmediniz ama ampul soketlerini elden geçirirken iki tane yeşil ampul takılı olan bir metal aksam vardı. İşte o kurukafanın ağzına top yolladığınızda topunuz "lock" oluyor, yani kurukafanın arkasında kilitleniyor. Sonra kitlenen bu toplar oyun alanına bir rampadan fırlatılarak geri dönüyor ve sizi strese sokan ve bir o kadar da eğlenceli "multiball" başlıyor, yani oyun alanında 3 topun birden fıldır fıldır dolandığı an...

İşte o eğlenceli multiball'un başlayabilmesi için topları oyun alanına geri fırlatan mekanizma bu işte





Böyle en ince detayına kadar parçaları elden geçirip tamir edince işin büyüsü biraz kaçıyor değil mi Yani o ışık ve ses gösterisi içinde çat çut topu oradan oraya gönderen sanki büyülü bir güç vardı farketmediğimiz ama artık o gücü bu şekilsiz mekanizmaların sağladığını görünce çocukken hissettiğimiz o "büyü" sanki bir anda hayatın acı gerçekleriyle tanışmanın etkisiyle kayboluyor gibi

Yaa işte böyle arkadaşlar, her gece saatlerce çalışıp 3500 parçayı dağıtıp toplayınca insan böyle felsefe yapmaya başlıyor

Neyse, işimize dönelim... Bu mekanizmaya da 30 yıl bakımını uyguladık, pırıl pırıl oldu.

[yavuzg]

Eject Hole Mekanizması:
-------------------------


Oyun alanının en uç noktasında, 3 milyon puan koridorunun sonunda bulunan bir delik var. Oyun alanını tamir ederken hatta yamama falan yapmıştım yat tutkalı macunu ile, en son ahşap rengine boyamıştım...

Hah o deliğin altında bekleyen bir mekanizma var, top deliğe girip puan alınınca topu tekrardan thumper bumper'ların bulunduğu alana çıkartan. O mekanizma bu işte





Dağıtılmış hali...






... bakımı yapılmış hali ...






... ve yeniden toplanmış hali.

[LW3D]

"Pinball diyip geçmemek lazım" sözünü her paylaşımda tekrarlıyorum... Ne çok mekanizma var böyle... Forumda bir arkadaş LCD'den yapmıştı en temiz pinball oymuş