sonraki »

[fort_apocalypse]

Sizce, Ağrı ilimizde doğmuş bir vatandaşımız hakkındaki aşağıdaki cümlelerden hangisi yazım kurallarına uygundur.

A) Ağrı'lı asker doktora seslendi.    
B) Ağrılı asker doktora seslendi.


Teşekkürler.

[Aktug]

"Ağrılı asker doktora seslendi."

Cümlenin öncesi ile ilgili bilgimiz olmadığından cümle içerisine bakarak "Ağrılı asker"   Doktor yerine mesela atıyorum karargah yazıcısı olsaydı bu sefer "Ağrı'lı asker karargah yazıcısına seslendi."

[Verminaard]

Türkçe'de asla "Ağrı'lı" diye bir kullanım yoktur. Sürekli yapılan en büyük iki hatadan biri budur. Diğerini de az sonra açıklayacağım.

TDK'nın kesme işaretiyle ilgili kurallarının tümü:
https://www.tdk.gov.tr/icerik/yazim-kurallari/kesme-isareti/

UYARI: Özel adlara getirilen yapım ekleri, çokluk eki ve bunlardan sonra gelen diğer ekler kesmeyle ayrılmaz: Türklük, Türkleşmek, Türkçü, Türkçülük, Türkçe, Müslümanlık, Hristiyanlık, Avrupalı, Avrupalılaşmak, Aydınlı, Konyalı, Bursalı, Ahmetler, Mehmetler, Yakup Kadriler, Türklerin, Türklüğün, Türkleşmekte, Türkçenin, Müslümanlıkta, Hollandalıdan, Hristiyanlıktan, Atatürkçülüğün vb.

Bir diğer hata da kurum ve kuruluş isimlerinden sonra gelen eklere kesme işareti konmaması gerektiği hâlde maalesef konmasıdır. Yani "Boğaziçi Üniversitesi'ne" değil "Boğaziçi Üniversitesine" yazılması gerekir:

UYARI: Kurum, kuruluş, kurul, birleşim, oturum ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz: Türkiye Büyük Millet Meclisine, Türk Dil Kurumundan, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığına, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Başkanlığının; Bakanlar Kurulunun, Danışma Kurulundan, Yürütme Kuruluna; Türkiye Büyük Millet Meclisinin 112’nci Birleşiminin 2’nci Oturumunda; Mavi Köşe Bakkaliyesinden vb.

Bu iki kuralın tek istisnası yabancı kelime kullanıldığı zaman okuma kolaylığı olması açısından kesme işareti konur. Örnek "New York'lu, Texas'lı, Osaka'lı" gibi. Keza kurum ismi de yabancı kelimeyse o da kesmeyle ayrılıyor "Merlin Entertainment'tan, HBO Max'ten" gibi.

Verilen örnekte her durumda "Ağrılı asker..." yazılması gerekiyor.

[agathon]

Verminaard +1
Ağrılı (il) asker doktora seslendi diye belirtilebilir ama anlam karmaşası olması kuralı değiştirmez.

[fort_apocalypse]

Evet kural dediğiniz gibi, ama eğer askerin doğduğu şehir Paris veya Münih veya Bakü olsaydı, "li,lü" eki kesme işareti ile ayrılacaktı. Anlayamadığım bir sebeple, Türkiye'deki yer isimlerinde kesme işareti kullanılmaz, kuralı konulmuş?
 

[Verminaard]

Evet kural dediğiniz gibi, ama eğer askerin doğduğu şehir Paris veya Münih veya Bakü olsaydı, "li,lü" eki kesme işareti ile ayrılacaktı. Anlayamadığım bir sebeple, Türkiye'deki yer isimlerinde kesme işareti kullanılmaz, kuralı konulmuş?

Paris, Münih ve Bakü Türkçe'ye geçmiş kelimeler olduğu için onlarda da ayrılmayacaktı yani Parisli, Münihli ve Bakülü olacaktı. Washington olsaydı ayrılacaktı ama onun ayrılma sebebi tamamen yabancı kelime olması. Yabancı kelimeler okuma kolaylığı olması açısından her tür eki alırken kesmeyle ayrılıyor. Mesela bir örnek çoğul eki olan -ler ve -lar Türkçe kelimelerin sonuna geldiğinde kesme almıyor: "Ahmetler bize geldi." şeklinde kullanıyoruz. Ama uzun bir yabancı kelime olsa, mesela soyadı Goldstein olan biri için yukarıdaki örnek "Goldsteinler bize geldi" şeklinde yazılınca zor okunan ve anlaması güç bir hâl alıyor. O yüzden de bunu yazarken "Goldstein'ler bize geldi" şeklinde yazıyoruz.

[fort_apocalypse]

Benim açımdan Washington ve Paris kelimelerini birbirinden farklı kılan mantıklı bir açıklama yok. Birisi ABD'nin diğeri Fransa'nın başkenti.

Bence kural değiştirilmeli ve bütün özel isimler kesme ile ayrılmalı. Kesme kullanınca elimiz mi yorulacak.

[haydar_abi]

Gördüğüm kadarıyla kurallarda yabancı kelimelerle ilgili bir ayrım yok.
Kesme işaretin konulması ekin türüyle ilgili.

[Verminaard]

İşte Washington Türkçeleştirilmemiş yabancı kelime Paris Türkçe'ye geçmiş. London, Londra olmuş, München, Münih olmuş vs. Kuralın nereden çıktığını ya da dayanağının ne olduğunu bilmiyorum maalesef.

[Verminaard]

Gördüğüm kadarıyla kurallarda yabancı kelimelerle ilgili bir ayrım yok.
Kesme işaretin konulması ekin türüyle ilgili.

Yabancı kelime ayrımı kural olarak uygulanıyor ama henüz kâğıda dökülmedi, TDK'nın güncellemeleri çok uzun zaman alıyor maalesef. Ama zaten o ayrı kategoride olacak bir durum. Ekin türüne falan bakmadan yabancı kökenli kelimelere gelen tüm ekler kesme işaretiyle ayrılıyor. Sebebi de okuma kolaylığı sağlaması.

[Levent]

Yanılıyorsam düzeltin lütfen ama acı çeken bir kişiden bahsederken ağrılı yerine ağrısı olan kullanılır gibi geliyor bana.

[ibo1973]

kaç kişi tam tdk nın söylediği şekilde kullanıyor yazmayı konuşmayı bilmiyorum ama ben şahşım adına işimi görecek şekilde kullanıyorum gerektiği yerde gerektiği şekilde bu bağlamda öenmli olan bizlerin neyi tercih ettiğidir bence ancak kesme ile ayırma konusu bence tdk nın tavsiyesi gayet mantıklı gibi bana zaten çoğu zaman o şekilde kulanıyoruz sanırım kesme işareti çok kulanılan bir şey değil.

[Verminaard]

Yanılıyorsam düzeltin lütfen ama acı çeken bir kişiden bahsederken ağrılı yerine ağrısı olan kullanılır gibi geliyor bana.

O da bu sorunun şaşırtmacası hocam. O metni yazan ben olsam ben de aynı şekilde "Ağrısı olan" ya da "Acı çeken" falan gibi daha açıklayıcı bir cümle kurardım.

[fort_apocalypse]

Yanılıyorsam düzeltin lütfen ama acı çeken bir kişiden bahsederken ağrılı yerine ağrısı olan kullanılır gibi geliyor bana.

O da bu sorunun şaşırtmacası hocam. O metni yazan ben olsam ben de aynı şekilde "Ağrısı olan" ya da "Acı çeken" falan gibi daha açıklayıcı bir cümle kurardım.

Sorudan önceki açıklamada açıkça belirttiğimi düşünüyordum, asker Ağrı ili doğumlu, ağrısı olan veya acı çeken birisi değil. Acı çeken birisi olsaydı onu da belirtirdim.

Askerin acı çektiğini düşünmenizin sebebi Türkçe yazım kurallarındaki hatadan dolayı. İşte bu sebeple her türlü özel isim (il ve ilçe gibi özel yer adları dahil) kesme işareti ile ayrılması gerektiği ve kuralın bu doğrultuda değiştirilmesi gerektiğini savunuyorum.

"Kangallı adam yarışmada birinci olan köpeğiyle gurur duyuyordu." cümlesinde de köpeğin cinsi mi "kangal" yoksa adamın memleketi mi "Kangal" belli değildir. eğer kesme işareti kuralı belirttiğim gibi değiştirilirse bu belirsizlik ortadan kalkar.

"Afyonlu gençler kendilerinden geçmiş yerde yatıyorlardı." Cümlesinde gençlerin memleketi mi Afyon ili yoksa gençler uyuşturucu olan afyonun etkisi altında mı kendilerinden geçmişler, belirsizidir.

"Uşaklılar zengindirler, rahat yaşamaya alışkındırlar." Cümlesinde, uşak istihdam eden kimselerden mi yoksa Uşak ilinde yaşayanlardan mı bahsedildiği belirsizdir.

[wizofwor]

Kural cevaplarda belirtildiği gibi kesme işaretsiz, "Ağrılı" şeklinde yazılması yönünde. Ancak şahsen TDK'nin kurallarını pek pratik bulmuyorum. Aklıma yatmadığında Dil Derneği'nden de teyit etmeye çalışıyorum. Bu konuda Dil Derneği şöyle demiş:

Soru: Yardımlarınızı bekliyorum. Bugüne kadar bize öğretilen özel isimlerde yapım eki aldıktan sonra çekim eki gelirse, gelen çekim ekini kesme işareti ile ayırmalıyız. Fakat bazı kelimelere baktığımda bu çok kafamı kurcalıyor. Mesela: "Türkçenin." Ben bu kelimenin yazılışını yıllardır "Türkçe'nin" olarak bilirdim. Fakat sizin sitenizde de "Türkçenin" olarak kullanılmıştır. Bunun nedenini merak ediyorum.

Yanıt: Kesme imi ( ‘ ) özel adlardan sonra gelen ekleri ayırmak için kullanılıyordu. Sonraları önemsenen her sözcükten sonra gelen ekler bu imle ayrılır oldu. Bu nedenle bu imin tutumlu, çok gerektiği durumlarda kullanılması düşünüldü. Zamanla dil adlarından sonra gelen ekleri ayırmada kullanılmadığı görüldü; bu tutumda, daktilo ya da bilgisayarda yazmayı kolaylaştırmanın da bir payı olabilir. (Ayrıntılı bilgi için: YAZIM KILAVUZU, Dil Derneği, 2005, s. 86-89.)

Bu açıklamayı da okuduktan sonra (özellikle yabancı kelimelerde) okumayı kolaylaştırmak için ve (Ağrılı örneğinde olduğu gibi) yanlış anlaşmaları önlemek için kesme işareti kullanmakta fayda görüyorum.