Retroculuk açısından bakınca başıma gelen belki de en ironik olay floppy emulator tasarlamış bir insan olarak orjinal oyun ve yazılım toplama hastalığına yakalanmak oldu. Ne yapayım, sonu olmayan işlere karşı bir zaafım var herhalde!
Elimde hala Gradius haricinde doğru düzgün X68000 oyunu olmamasının da etkisiyle, birkaç akşam önce elimdeki kimisi yurtdışından, kimisi forumdaki arkadaşlardan alınmış bazı orjinal Amiga oyunlarını denemek istedim. Ancak hain Amiga'larım oyunları yüklerken nazlandıkça nazlandılar, üstüne üstlük disket sürücüleri çıkardıkları korkutucu seslerle beni vazgeçirmeye çalıştılar. Tabii ki bu meydan okumalara karşı kayıtsız kalamazdım!
Arkadaşlar, elimdeki Amiga'ların disket sürücülerini bakımdan geçirirken edindiğim tecrübeleri sizlerle paylaşmak istiyorum. Aslında, mekanik alanında çok da uzman sayılmam, ancak kurcalamayı ve inceleyerek öğrenmeyi seviyorum. Aşağıdaki satırlarda vereceğim bilgilerde herhangi bir yanlış olmadığını umuyorum. Lütfen siz de tecrübelerinizi bu konu başlığı altında paylaşın ve varsa hatalarımı düzeltmekten çekinmeyin.
'
İlk dersimiz anatomi. Sizin için fotoğrafçılıkta kendimi aşarak Chinon FB-357A'yı ve FB-354'ü çıplak olarak görüntüledim. Bu seksi fotoğraflarda bu drive'ların tüm hatlarını, hareketli parçalarını, kıvrımlarını vs. olanca detayıyla görüyoruz!
Ana hatları ile disket sürücülerin çalışması şöyle özetlenebilir: Disket takıldığı zaman disket sehpası aşağıya inerek kafaları (alttaki genelde sabit, üstteki hareketli) disketin iç manyetik yüzeyine yaklaştırıyor. Ana sistemden gelen MOTOR sinyali ile motor dönmeye başlıyor ve disket göbeğini yakalayarak disketin de dönmesini sağlıyor. Yine ana sistemden gelen STEP sinyali step motorun DIR sinyalinin belirttiği yönde hareketlenmesini sağlıyor ve böylece step motor eksenine bağlı olan leadscrew'ın dönmesi ile kafalar linear guide üzerinde kayarak arzu edilen track üzerinde konuşlanıyor. Kafanın altında dönmekte olan track'tan bitler sistemin kullandığı encoding'de okunarak DATA hattına veriliyor.
Yukarıdaki imajda Track 0 sensörünü görüyoruz. Disket sürücü ile herhangi bir işlem yapıldığı anda Amiga'nızı kapattığınızı düşünelim. Tekrar açtığınızda Amiga'nın o anda floppy kafasının hangi track üzerinde olduğunu bilmesine imkan yok. Bu sorunu çözebilmek için Track 0 sensörü kullanılıyor. Track 0 sensörü bir LED ve Photodiode'dan oluşuyor (yazıcılardaki kağıt sensörleri gibi), kafaya bağlı olan çıkıntı sensör kapısıdan içeri girdiği anda LED ile Photodiode arasındaki bağlantı kesiliyor ve bu sayede sistem kafanın Track 0 üzerinde olduğunu anlıyor.
Tüm disket sürücülerin (5.25" olsun, 3" olsun) yapısı buna benzer. Ana bileşenlerin yerleşimi ve sayısı biraz değişebilir (5.25" sürücülerde çift linear guide olabilir, Commodore 1541'de ve ATARI 1050'de tek kafa vardır) ancak temeli aynı.
Peki bakım için ne yapacağız? Hijyen çok önemli... İlk olarak kafayı temizleyerek başlıyoruz. Bunun için ben isopropil alkole batırılmış bir pamuklu çubuk kullanıyorum, kafanın kendisini ve etrafını nazikçe temizliyorum. Burada üst kafaya dikkat etmek gerekiyor, çünkü alt kafanın aksine üst kafa yaylı bir mekanizmaya bağlı ve hareketli. Neyse ki, yerçekimi kuvveti sağolsun, üst kafa alt kafa kadar fazla kirlenip tozlanmıyor. Bu aşama için esasında piyasada halen bulunabilen temizleme disketleri de kullanılabilir, hatta bunlar bir ihtimal daha bile etkili olabilir, ama ben daha denemedim.
Bu aşamadan sonra biraz önleyici bakım yapmakta fayda var. Bunun için linear guide'ı temizleyip uygun bir yağ ile yağlamak gerekiyor. Ben elimdeki drive'lar için Würth firmasının ürünü olan HHS2000 yağını kullandım ve şu an için memnunum (Uzun vadede ne gibi etkileri olacağını bilmiyorum, onu baştan belirteyim, sorumluluk kabul etmem). HHS2000, yüksek basınca dayanıklı, yapışkan, ve aralara girebilme özelliği olan bir yağ, sprey olarak satılıyor, ben bunu yine pamuklu çubuk üzerine sıkarak kullanıyorum. Linear Guide'ı isopropil alkol ve/veya HHS2000 Cleaner ile temizleyip silip kuruladıktan sonra yağlama işlemini gerçekleştiriyoruz. Üst taraftan linear guide'a erişimimiz kısıtlı olduğu için yukarıdaki fotoğrafta da görüldüğü alt taraftaki PCB'yi söküp aradan linear guide'ın alt tarafına erişebiliyoruz yağlama için.
Bu yağlama işlemini gerçekleştirdiktan sonra disket sürücünün bariz biçimde sessizleştiğini belirteyim... Yani, disket sürücüm eskiden çıkarttığı sesleri çıkartmıyor artık, hiç zevk alamıyorum diyerekten bana gelmeyin!
Benzer şekilde, leadscrew için de gres yağı kullanabiliriz (ancak bu bence nispeten opsiyonel). Ben bu aşamada yine Würth ürünü olan Çok Amaçlı Gres II'yi kullanıyorum. Yağlamalarda kullanılan yağların plastiklerle ne derece uyumlu olduğuna dikkat etmekte fayda var, önümüze gelen yağı kullanmak doğru olmayabilir (Edit: hsm_ayz'nin de aşağıda hatırlattığı üzere burada lithium bazlı gres kullanmak gerekiyor).
Buraya kadar bahsettiklerimiz aslında daha çok arızaları önlemeye yönelik bakım yöntemleriydi. Ancak Amiga floppy'lerinde sık karşılaşılan bir sorun üzerine eğilmekte de fayda var: Disk ve Write Protect sensörleri. Yukarıdaki fotoğrafta da görüldüğü gibi, bu sensörler esasında basit birer switch'ten ibaret, disket takıldığı anda pinleri iterek switch'leri kapatıyor ve disketin varlığını ve write protect penceresinin kapalı olup olmadığını sistem bu sayede algılıyor. Bendeki floppy'lerde yukarıda anlattığım bakımları uygulamama rağmen yükleme sırasında zaman zaman "You must replace volume X on unit 0" benzeri hatalar alıyordum, ki bu açıkça disk sensörünün doğru çalışmadığına işaret. Bendeki Amiga floppy sürücülerinden yola çıkarak konuşursam, Amiga floppy'lerinin en büyük probleminin bu switch'lerin zamanla bozulması olduğunu rahatlıkla söyleyebilirim.
Yukarıdaki resimde bu bahsettiğim sensörü moleküllerine ayrılmış olarak görüyoruz. Tamir için yapmamız gereken işlemler çok da zor değil, ancak stabil eller gerekiyor (ben bile yaptıysam herkes yapar!). Sağdan ikinci parçadaki bakır yüzeyleri korozyondan arındırmalıyız (üzerlerini minyatür törpü ile kazıyabileceğimiz gibi uygun bir kontakt sprey de kullanılabilir). Pinlerin ucundeki bakır yaprakları da cımbız ya da benzeri bir alet ile çok hafifçe açarak daha çok baskı yapmalarını sağlamamız gerekiyor. Sensörü açarken ve tekrar toplarken içindeki yaylara çok dikkat ediyoruz, yoksa bunları kaybetmek, ya da deforme etmek fazlasıyla kolay. Hepsi bu kadar!
Benim şimdiye kadar olan floppy tecrübelerim bunlardan ibaret. Değinmediğimiz bir nokta var, o da kafa ayarı (!). Elimdeki disket sürücülerden hiç head alignment'i bozuk olan olmadığı için bu konuya eğilemedim. Aslında elimde bir 3" Amstrad floppy sürücüsü var disketleri okumayı beceremeyen, onda belki alignment sorunu olabilir, o konuda bir ilerleme kaydedersem buraya yazarım.
Amiga
