sonraki »

[dodogildo]

80'lerden kalma sararmış plastikleri nasıl eski görüntüsüne kavuştururuz? Bu tekniğin yaygın adı retrobright (Retr0bright). Korkulduğu kadar zor ve tehlikeli değil.

Ben en son bu yöntemi tuşları sararmış bir Amstrad CPC 6128 üzerinde yeni uyguladım. Sonuca siz karar verin:

Özet: Tuşları söker, deterjanlı suyla iyice temizler ve durularsınız. 40% hidrojen peroksit jeli (saç boyasıyla birlikte kullanılan bir krem) bir fırça yardımıyla ürüne tuşlara bularsınız. Krem hızlı uçmasın diye streç filmle sararsınız. Güneş ışığında bir kaç gün ya da daha kolayı, UV lambası altında 5-6 saat bekletirsiniz. UV ışınları ile reaksiyona geçen krem plastğin kendi rengine dönmesini sağlar. Hepsi bu.

Gerekenler:



* Fırça (ben silikon mutfak fırçası kullandım, marketlerde çok ucuza satılıyor)
* %40 hidrojen peroksit jel. Saç boyamada kullanıldığı için her yerde ve ucuza satılıyor.
* UV lamba (ben Amazon'dan aldığım bir lambayı kullandım). Lamba yerine şerit led kullananlar da var. Güneşe güvenenler de.
* Streç film ya da mutfak poşeti.
* Alüminyum folyo (Kullanacağınız kabın içini kaplayarak ışığın her yönden daha iyi yansımasını sağlamak için)
* Bulaşık eldiveni ve gözlük (bu kimyasal göründüğü kadar masum değil)

ADIM 1: Kasayı açın ve tuşları sökün.



Öncesinde bir fotoğrafını çekin, böylece tuşları yeniden takarken yerlerini kolay bulursunuz (hem de öncesi-sonrası yapar keyiflenirsiniz). Ayrıca kasanın vidalarının da söktüğünüz deliğe uygun bir düzende kenara ayırın. Geri takarken aynı vidalar aynı deliklere denk gelirse iyi olur. Kasanın içindeki mini ameliyat sırasında bir kaç fotoğraf daha çekin. Böylece neyin nerede olduğunu sonradan daha kolay bulursunuz.

Tuşları ve vidaları ayrı birer kapta biriktirin. Hava püskürterek hem yayların hem de açmışken bilgisayarın içindeki devrelerin kabaca tozunu alın. Eliniz değmişken İzopropil alkol ile devreyi silerek temizlik yapmanızı da öneririm.

Tuşları (yayları değil) deterjanlı suda yıkayın ve iyice kurulayın.

ADIM 2: Bir koli ya da kutunun içini alüminyum folyo ile kaplayın. Kutunun içine sereceğiniz streç film üzerine tuşları yerleştirin. Şimdi fırça yardımı ile %40 hidrojen peroksiti iyice tuşlara yedirin. Her tarafları kalınca kreme bulansın. Streç filmi üzerine kapatarak hava almasını engelleyin. Elinizle şöyle bir mıncıklayın.



ADIM 3: Düzeneği sürekli giriş çıkış olmayan güvenli bir yere yerleştirin. Tepesine denk gelerek tuşları aydınlatacak şekilde UV lambasını yerleştirin. Lamba ısınacağı için siz evde yokken ne olur ne olmaz, bırakıp gitmeyin. Ayrıca sağlamca tutturun. Lambayı açın ve odadan çıkın. (Lamba açıkken bakmamaya çalışın. UV ışınları göze uzun vadede zararlıdır. Hayatımız boyunca sürekli güneşten maruz kaldığımız için, burada ekstra doz almasak daha iyi olur.)

ADIM 4: 1-2 saat arayla düzeneğin yanına gidin. UV lambasını kapatın ve tuşları mıncıklayın. Böylece jelin daha iyi bulaşmasını sağlarsınız. Ayrıca tuşların yerini hafif oynatarak değişik yerlerin ışık aldığından emin olun.



ADIM 5: 5-6 saat sonra düzeneği bozun. Herşeyi yıkayın ve kurutun. Bilgisayarı geri toplayarak eski haline getirin. Eski görüntü ve yenisini karşılaştırıp kendinizle gurur duyun!



İşte sonuç... sizce olmuş mu?

[Falcon]

Tebrikler güzel bir çalışma olmuş.

[WildLord]

Tebrikler

[Jax]

Tekrar sararma durumu oluyor mu?

[dodogildo]

Tekrar sararma durumu oluyor mu?

Güzel soru. Eğer cihazı açıkta bırakırsanız, evet.

Web'de kendi hikayesini paylaşanların yazdıklarına bakılırsa, bu uzun yıllar da sürebiliyor, sadece 3-4 sene de. Bende henüz olmadı.

Biraz araştırınca sararmanın nedeninin o yıllarda üretilen plastiklerin içine ısıya ve yanmaya dayanıklı olması için katılan Bromür'ün güneş ışığındaki UV ışınları ile aktivasyonundan kaynaklandığını öğrendim. Retrobright işlemi bu bromürleri yüzeyden uzaklaştırmış oluyor ama plastiğin içinde kalmaya devam ettikleri için zamanla tekrar tepkimeye girebiliyorlar. (Sonraki yıllarda plastiğin içine bunu katmaktan vazgeçtikleri için modern cihazlarda sararma olmadığını sanıyorum.)

Ben artık uygun boyutta klavye örtüsü kullanıyorum. Her marka model için bunu özel üretenler ebay'de var. Tozdan da korumuş oluyor.

[onursapci]

Tekrar sararma durumu oluyor mu?

Plastiğin bileşenine göre değişiyor. Aynı Marka model cihazda bile bileşen onemli

Bazı cihazlar hiç sararmiyor
Bazıları açma işleminden kısa bir süre sonra sararıyor
Bazıları hem sarariyor hem koku yapıyor
Bazısı da işlemden sonra yıllarca sararmiyor

Eğer sararmaya başladığını görürseniz ara sıra güneş banyosu yaptırmak tekrar açar(HP sürmeden)

Hatta çok ilginç bir cihaza şahit oldum.hiç açılmamış a500 cihazın alt kapağı sararmisken üst hiç sararmamisti birleştikleri yerler de dahil
Aynı şekilde tuşları değişmemiş c64 un bazı tuşları sararması da buna örnek

[dodogildo]

Hatta çok ilginç bir cihaza şahit oldum.hiç açılmamış a500 cihazın alt kapağı sararmisken üst hiç sararmamisti birleştikleri yerler de dahil
Aynı şekilde tuşları değişmemiş c64 un bazı tuşları sararması da buna örnek

Evet, hatta aynı seri, aynı banttan çıkmış 2 cihaz farklı "plastik bulamaç" oranına denk geliyor çünkü (artık bilimsel adı her neyse ) ve aynen dediğinizi gibi tek bir cihazın bazı tuşları sararırken diğerleri beyaz da kalabiliyor. Bende de böyle bir tane var. Bunlar hep 80'lerdeki endüstride kullanılan kimyasal durumlarla ve üretim yöntemleriyle ilgili.

"Güneş banyosu" önerinizden emin değilim sadece

[onursapci]

Hatta çok ilginç bir cihaza şahit oldum.hiç açılmamış a500 cihazın alt kapağı sararmisken üst hiç sararmamisti birleştikleri yerler de dahil
Aynı şekilde tuşları değişmemiş c64 un bazı tuşları sararması da buna örnek

Evet, hatta aynı seri, aynı banttan çıkmış 2 cihaz farklı "plastik bulamaç" oranına denk geliyor çünkü (artık bilimsel adı her neyse ) ve aynen dediğinizi gibi tek bir cihazın bazı tuşları sararırken diğerleri beyaz da kalabiliyor. Bende de böyle bir tane var. Bunlar hep 80'lerdeki endüstride kullanılan kimyasal durumlarla ve üretim yöntemleriyle ilgili.

"Güneş banyosu" önerinizden emin değilim sadece

Çok iyi sonuç veriyor  yapanlar var . Carian bir kaç foto atar mısın zahmet olmazsa

Kimyasal kullanmadan mantıksız gibi gelse de işin aslı şaşırtıcı kimyasal kullanarak 5-6 saat değil ama tam açma için 4-5 gün gerekiyor . 1 günde işte hafif sararmalar gidiyor. Yani HP ye gerek olmadan .

[Carian]

Merhabalar, öncelikle belirteyim ben bu konunun uzmanı değilim. Ama son birkaç yıldır bazı denemelerim oldu. Onlarla ilgili deneyimlerimi paylaşabilirim. Elde ettiğim sonuçlar herkeste aynı şekilde etki yaratmayabilir, faydalı olmayabileceği gibi bazı dikkat edilmesi gereken detaylar atlanırsa kötü şekilde de sonuçlanabilir. O nedenle söylediklerim tavsiye değil, sadece kendi deneyimlerim.

Retrobright işlemini hidrojenperoksit ile yapabiliyoruz. Bu madde saç açıcı kremlerde bulunabildiği gibi temizlik, sağlık gibi (eskiden yaralara sürülen oksijenli su) alanlarda kullanılan sıvılarda çeşitli oranlarda bulunabiliyor.

Krem şeklinde olanı, önceden güzelce temizlenmiş plastik yüzeye sürüp streç film ile kaplayıp güneş yada suni ışık (UV lambaları) altında bekleterek yapabildiğimiz gibi bir kap içerindeki sıvı hidrojenperoksitli karışıma daldırarak da yapabiliriz.

Burada belirleyici olan kullandığımız karışımın içerisindeki hidrojenperoksit miktarı. Genel olarak bu madde ne kadar çoksa işlem o kadar hızlı gerçekleşiyor.  Ben %50 lik sıvı şeklinde olanı plastik sişe kullanarak klavye tuşlarını koydum ve güneş altında birkaç saat içerisinde sonuç aldım. Bir başka denememde ise daha uzun süre tuttum ama bu seferde plastikler orjinal renginden çok daha fazla açıldı ve neredeyse beyaz bir renk aldı. Bu nedenle işlemi uygularken süreç kontrol edilmeli ve gereken renk elde edildiğinde işlem sonlandırılmalı.

İşlemin süresini belirleyen bir başka etmen ise sıvının sıcaklığı. Öyleki hiç ışık olmasa bile peroksitli sıvı 50-60 derece civarında (daha sıcak olmasa iyi olur) yine aynı etkiyi yapıyor. Hem de çok kısa sürede.

Krem metodunu denedim ama bende kötü sonuç verdi. Plastik üzerinde renk tonunda dalgalanmalar meydana geldi. Bunun sebebi, eşit miktarda sürülmemiş krem olabileceği gibi, fazla sıcak ve etkili güneş ışığı olabilir. Güney Egedeyim ve burda yazın güneş fena.

Bu işlem plastiğe zarar veriyor mu, bilemiyorum. Ben gözle görünür bir zarar tespit etmedim. Ama Youtube ve başka sosyal medya forumlarında zararlı olduğunu idda edenler var. Koku meselesine gelince, retrobright işlemi sonrasında plastik güzelce yıkanırsa koku olmaması lazım. Ben deneyimlemedim.

Retrobright sadece güneş ışığı kullanarak da mümkün oluyor.Bu işleme ise lightbrighting yada sunbrighting deniyor. Başarı oranı hidrojenperoksit kullanarak elde edilen kadar yüksek değil. Bende bir tane A500 güç kaynağında pek bir işe yaramadı mesela. Ama onun dışında 4-5 cihazımda (A500, A1200 ve 1084-1085 monitör kasalarında işe yaradı.

Süre ise günler ve bazen haftalar alabilir. Ama kimyasal olmadan, doğal yöntemle yapıldığı için insanın içi daha rahat oluyor.

Dikkat edilecek mevzular, öncelikle her iki yöntemde de plastikler güzelce temizlenmiş olmalı. Sunbright işlemi eğer plastikler cihazdan sökülmeden yapılacaksa havanın sıcak olmadığı kış ayları tercih edilmeli. Elektronik aksam ve parçalar güneşe maruz bırakılmamalı. Sadece cihazdan sökülen plastikler güneş altında olacaksa yaz ayları da uygun.

Cihazlarımı, yaz mevsimi hariç ara sıra güneşe çıkarıyorum. Hem nemini atsın, hemde sararma olmasın diye.


 

[dodogildo]

@Carian güzel tespitler.

Ben kendi adıma, yeni dönem Youtube video'larında mutlu sonla biten retrobright uygulamalarının birbirine benzediğini farkettim. Genellikle 40%'lık HP "krem" ve yapay UV ışığı kullanılmış.

UV lambası yerine güneş ışığını tercih ederdim ama bu, kimyasal düzeneği çok daha uzun süreler kendi başına ve korumasız bırakmak anlamına geliyor. (Çocuk ve hayvanlar için tehlikesi vb..)

[mrmojorisin]

Ne kadar süre sonra eski rengine dönüyor?
Deneyimleyen var mı?

[Carian]

Bende 2 yıl kadar sonra biraz sararma oldu. Ama az bir miktar. Süre plastikten plastiğe değişiklik gösteriyor. Kesin birşey yok. Plastik yukarda söylediğim gibi ara ara güneşe çıkarılırsa yada güneş gören bir konumda kullanılırsa sararma olmuyor. Kesin olmamakla birlikte sararmanın bir nedeni (gözlem ve mantık yürütmeyle ulaştığım sonuç), plastiğin direk güneş ışığı almak yerine dolaylı ve ortam ışığı alması. Nem ve sıcaklığın da etkili olması muhtemel. Ankara'dan aldığım iki cihazda da sararma yoktu. Ankara buraya göre daha kuru ve serin bir iklime sahip. Ilk gelen cihaz 2 yıl kadar bende ve bir kenarı açık kolide duruyordu epeyce bir zamandır. Son gelen ve sürekli sabah güneşi alan konumda olan cihazla karşılaştırdığımda çok az bir miktar sararma farkettim. Birkaç gün güneşe çıkardım. Sanırım eski haline döndü.

[dodogildo]

Bir çok kaynakta plastikte sararma sebepleri arasında 1. sırada "UV radiation" olarak belirtiliyor. Ayrıca sararmaya karşı plastikleri doğrudan güneş ışığından korumayı da öneriyor. Güneş ışığı doğada bilinen en güçlü UV ışıması değil mi?

Şu kaynaklara baktım:
https://polymer-additives.specialchem.com/tech-library/article/yellowing-of-plastic#:~:text=Why%20Plastic%20Is%20Yellowing%3F,created%20that%20impart%20yellow%20coloration.

https://www.advancedchemtech.com/why-do-some-plastics-turn-yellow-over-time/

https://europlas.com.vn/en-US/blog-1/why-does-plastic-turn-yellow-over-time-preventing-plastic-discoloration

https://www.polymersolutions.com/blog/what-makes-plastic-turn-yellow/

[onursapci]

Yanlış bilgi . O sararmaya neden olan başka bir etken olmali . Çok sayıda arkadaşım güneş ışığı ile sarmayı yok etti. Özellikle monitörler için tercih ediliyor . 4-5 gün ve günde 5-6 saat sunbright gerekiyor tamamen kurtulmak için . Bizzat gün gün değişimi göstermişti arkadaşım . 5 gün sonra ilk gunku rengini alıyor.bumun disinda 2-3 arkadaşım daha tecrübe etmişti

[dodogildo]

Plastik yukarda söylediğim gibi ara ara güneşe çıkarılırsa yada güneş gören bir konumda kullanılırsa sararma olmuyor. Kesin olmamakla birlikte sararmanın bir nedeni (gözlem ve mantık yürütmeyle ulaştığım sonuç), plastiğin direk güneş ışığı almak yerine dolaylı ve ortam ışığı alması. Nem ve sıcaklığın da etkili olması muhtemel. Ankara'dan aldığım iki cihazda da sararma yoktu. Ankara buraya göre daha kuru ve serin bir iklime sahip. Ilk gelen cihaz 2 yıl kadar bende ve bir kenarı açık kolide duruyordu epeyce bir zamandır. Son gelen ve sürekli sabah güneşi alan konumda olan cihazla karşılaştırdığımda çok az bir miktar sararma farkettim. Birkaç gün güneşe çıkardım. Sanırım eski haline döndü.

Biraz daha baktım bunu da savunanlar varmış evet. Bir bakış açısına göre mantıklı. Sararmayı doğrudan güneş ışığı yerine camdan süzülerek eve giren dolaylı güneş ışığı ve evdeki florasan tipi kötü aydınlatmaların birlikte sebep olduğu bir etki olarak tanımlıyorlar. (bu Carian'ın yukarlardaki tarifine yakın). Bu görüştekilerin bir kısmı, çözüm olarak da Retrobrighting yerine Lightbrighting savunuyorlar.

Kabul etmeliyim ki şu video bu tezi güzel savunmuş:
https://www.youtube.com/watch?v=8P1OVj0IcqY

Ben %100 ikna olmadım ama haklı olabilirler de. Ayrıca hassas ve yaşlı elektronik devreleri güneşin altında yüksek sıcaklıkta bırakmanın riskini değerlendirecek fizik bilgim de yok (şimdi aklıma geldi).

Her durumda cihazları evde üzeri kapalı tutmak korumanın en iyi yolu. Buna kimsenin itirazı var mı?