sonraki »

[shotgun]

Yani diyorsunuz ki elimize gitar alıp, gece kumsalda hiçbir kimsenin ticari müziğini çalıp, yorumlayıp eğlenemeyiz. Yani bu şarkıyı yazan şahıs şu kumsalda benim şarkımı çalıp söylüyorlar benden izinsiz diyebilme yetkisine sahip...
Bu şekilde eğlenirsek aslında suç işlemiş oluruz diyorsunuz. Ya da söyleriz de ancak kendimiz duyacak şekilde çalıp söyleyebilirsek o zaman olur galiba, hiç kimse duymadan ...

[Alpyre]

@shotgun
ehehe! Haluk Levent'in kumsaldaki gençlere dava açtığını bir düşünsenize... Hatta "Ankara" şarkısıyla götürülen kızlar için tazminat talep ettiğini filan... İstese yasal olarak dünyanın en büyük haremini bile kurabilirmiş kendisi...

Ya da bir tahtanın altına 4 tane teker çakıp, sokaklarda kayamazmışız... Çünkü birileri kaykayın bile patentini almış... Önce telif hakkı ödemek zorundaymışız...

Yahu iyi ki birileri domates çorbasının, kuru fasülyenin nohutlu pilavın filan patentini almamış zamanında... yoksa evde pişirmek için telif hakkı ödemek zorunda kalacaktık...

Hadi amaa... bu yasaların da bir sınırı olmalı...

[Skate]

Hemen yasalar ve uygulanışını karıştırdınız. Şu anda anayasaya aykırı hareket eden ve söylemlerde bulunan bir hükümetimiz var. Yani bir yasanın biryerlerde yazılı duruyor olması ayrı mevzu, uygulanması ayrı mevzu. Programlamadan örnek verirsek başkasının yazmış olduğu bir program parçasını alıp kredi bile vermeden kullanabilirsiniz. Programın sahibi tarafından bu fark edilebilir. Hala yasalar, lisans v.s. devrede değildir. Ne zaman ki programın sahibi harekete geçer ve olaya el koymaya karar verir, işte o zaman yasalar devrededir. Mesela Plasma Pong diye muhteşem bir oyun yapılmıştı bir iki sene önce. Atari uyarı göndermiş, "Pong" bizim oyunumuzdur, böyle birşeyi telif ödemeden yapamazsın diye. Detaylar burada:

http://www.plasmapong.com/

Halbuki Plasma Pong'daki görsel şölen ve fizik altyapısı Atari'nin yaptığı Pong ile elbette ki yakından uzaktan alakasızdı. Ancak temeli aynı olduğu için Plasma Pong bu duruma düştü. Eğer diğer yüzlerce telif ödememiş Pong türevi gibi Atari'nin gözüne takılmasaydı hala official olarak indirilebilir bir oyun olacaktı. Hikaye özetle budur.

[Arda]

Yahu iyi ki birileri domates çorbasının, kuru fasülyenin nohutlu pilavın filan patentini almamış zamanında... yoksa evde pişirmek için telif hakkı ödemek zorunda kalacaktık...

Hadi amaa... bu yasaların da bir sınırı olmalı...

Yasaların sınırı başkalarını yarattığı artı değere saygı göstermekten geçiyor. Şöyle ki, barda atıyorum, duman'ın bir parçasını çalan adam başta "Duman harika bir parça yapmış, biz de söylemeyi çok seviyoruz" gibi bir girizgah mutlaka yapar. Yani yiğidin hakkını verir. Eğer süper bir parça yaptık buyrun dinleyin derse o etik dışı bir durum, bu adama 40 değil 100 kırbaç çekmek mübahtır.

Yiyecek üzerine patent almanın hiçbir zor tarafı yok. Fakat bu patenti uygulatmak çok pahalı olabilir. Genelde yiyecek patentleri (KFC/Whopper/BigMac vs.) genellikle reklam amaçlı patentleniyor. "Patent Pending" lafı geçince böyle çok şükela bir ürünmüş gibi gözüküyor lakin. Halbuki yolunu bilen herkes evinde bir KFC pişirebilir, buyrun hotwings tarifini:
http://www.freepatentsonline.com/3245800.pdf

Evde pişirirsin tamam ama Mr.Hyman Lord bunu duyar da "dur şunun tenceresine bir iş edeyim" derse o zaman uzuun bir mahkeme başlıyor demektir.

Nedense halk arasında fikir ve sanat eserleri kanunu ile patentler kanunu çok hafife alınıyor. Sadece Türklere özgü bir durum olduğunu sanmıyorum ama "keşif"ler burda "aman nolcak, ben de biraz düşünsem bulurdum bunu" denilerek, resmen yağmalanıyor. Çok uzağa bakmaya gerek yok, bu forumda üstelik zaten dağıtımı bedava olan bir proje büyük bir pişkinlikle kullanılmıştı. Buna cahillik desem değil, çakallık desem değil, nerde hata yapıyoruz? Sorumsuz ve vurdumduymaz mıyız?

Microsoft bu şekilde büyümeye devam ederse korkarım ki birgün TEKEL olacak.

Tekeller genelde Merger/birleşme yöntemiyle büyür. Örneğin microsoft yazılım alanında oyun'a da el atarak yatay tekelleşirken, donanım, gazete, online hizmetler gibi alanlara yayılarak dikey de tekelleşmeye devam ediyor. Aslında yasalar dikey tekelleşmede bir engel tanımaz iken yatay tekelleşmede bir sınır koyuyorlar. Ama bunları hepsi aşıyor bir şekilde (bizde de doğan medya böyle bir yatay/dikey tekeldir). Fakat önüne geçeni kendine katarak büyüme bir süre sonra nikotin bağımlısı bir bünye gibi mecburen herşeyi kendine katması gerekir. Sistem burada çöküyor: eğer kendine katacak küçük firma kalmazsa tekel ölmeye başlar, ve sonunda tamamen dağılır.

Microsoft'un bu hale gelmesi kaç yüzyıl alır bilmiyoruz ama sonunda dağılacak

Ulen her moku da biliyorsun demeyin, üniversitede okutmuşlardı bunların hepsini. Zaten sinemacı olduğum için fikir sanat eserlerine aşinayım, tekelleşme de toplumsal iletişim konusu olduğu için sıkça konuşuruz (yine sinemacılar olarak). Kesinlikle konunun uzmanı değilim, bildiklerim bunlar.

[Alpyre]

Öyleyse verdiğim ilk iki örnekte işin içinde para olduğu için genellikle yasal yaptırıma gidilirken, üçüncü örnek yasaların uygulanmadığı bölgeye girebiliyor.

Ha eğer duruma etik bakımından yaklaşırsak, Microsoft'un yaptığı direkt etik dışı olmuyor mu? Bugüne kadar MS'in şunu da Mac'den esinlendik gibi bir açıklama yaptığını bile görmedim...

Linux ve AmiStart'ın durumuna bakalım. Sonuçta AmiStart'ı yapan kişi bunu ben icat ettim demiyor ki... ReadMe'de de açıkça yazmış, Windows'taki StartMenu benzeridir diye.

Bence etik dışı olan, birisinin fikrini alıp, ona bir karşılık ödemeden ticari amaçla kullanmaktır. Bunun dışında:
Ben istediğim zaman evimde oturup kendi StartMenu'mü kodlayabilmeli ve kullanabilmeliyim,
İstediğim şarkıyı mırıldanabilmeliyim...
Bir tahtanın altına 4 teker çakıp, üzerinde kayabilmeliyim...
Tenceremde istediğim şeyi pişirebilmeliyim... İstediğim kişilere yedirebilmeliyim...

Bunlar da benim özgürlüklerimdir... patent yasalarının (uygulanmasalar bile) bunları kısıtlayıcı mahiyette olması doğru değil.

İsviçre'de bir parti bu patent yasalarını yeniden düzenleme vaadi ile iktidara gelmeye çalışıyormuş. Bir gazetede okumuştum...

[Arda]

yasanın doğruluğunu tartışmıyorum fakat durum budur.

Keşke herşey "etik" ile halledilebilse de dünya toz pembe olsa. Fakat düşünsene, sen yıllarca uğraş didin, evini sat para oluştur, ve harika bir bisiklet tasarla. Mekaniği daha önce hiç yapılmamış, belki doğru malzemeyi bulmak için annenin altın bileziklerini sattın. Hayatının 3 yılını sadece bu bisiklete adadın. Sonra bunu ortaya koyduğun günden 3 gün sonra biri aynısını yapmış senin yarı fiyatına satıyor. "imdaat" diye bağırmaz mısın? Yani bunun dengesi nerede?

Bahsettiğin parti "Korsan Parti". Daha önce bir başlıkda bahsetmiştim, avrupa parlementosunda bir sandalye sahibi.

[witchdoktor]

Yönetici! Kitleyin bu konuyu artık

@Alpyre
Dinlen biraz yahu.

[shotgun]

@Arda, elbette benim yaptığım üzerine paralar akıtarak oluşturduğum bir "şeyi" birisinin benden kopya çekerek yarı fiyatla satması durumunda imdaat diye bağırabilirim. Ama birkişi bu yaptığımın aynısını yapıp sadece garajında saklarsa diyebileceğim hiçbir şey olamaz.
Diyelimki yaptığım suyla çalışan bir araba. Bunun patentini alırım ve firmalara satabilirim. Ama bu yaptığımın aynısını başka biri de modelime bakarak yapar ancak satamaz. Satarsa elbette o zaman suç teşkil eder, hakkım yenilmiş olur ama kendi yapar ve garajında tutabilir. Zaten bu durumda trafiğe çıkış hakkını da alamaz. Ama yapıp garajında tutabilir ve istediği kişiye de bedavadan verebilir. Hiç kimse buna karşı da çıkamaz. Ben KFC nin tavuğunu evimde yapıp yiyebilirim hiçbir allahın kuluda bana ulen bu bizim formülümüz evinde aynısını yapamazsın diyemez. Bal gibide yerim, içerim. Ama ticari amaç için asla satışını yapamam. Kendi adımla bile olsa satışını yapamam, o zaman bana KFC dava açabilir ve benim yaptığım tavuğun formülünü çalmış olduğumu ispatlayabilir ve beni cezalandırabilir. Onun haricinde hiçbir koşul altında evinizde tavuğunu yaptığınız veya onun formülünü uygulayabildiğiniz için sizi dava edemez. Etse ne olur parayla mı satıyorsunuz? Bunun ispatlanması gerekir. Ee ortada böyle bir durum yoksa zaten ispat olmaz, ceza almazsınız.

Yasaları insanlar yapar. Nedenide insanların haklarını koruyabilmektir. Temel hak ve özgürlükler, karşıdaki insanın hak ve özgürlüklerinin başladığı yerde diğerininkinin bittiği alandır. Eğer bir yasanın uygulanabilirliği, işlevselliği hiç yoksa yada kimsenin hakkını korumuyorsa nasıl insanlar bu yasayı çıkardılarsa aynı şekilde kaldırabilirler. Diye düşünüyorum ben ...

[Skate]

@shotgun: suyla çalışan arabayı yaptın, garajına koydun. buraya kadar herşey tamam. ancak istediğin kişiye bedavadan vermen tamam değil. onların garajlarında tutacaklarını, kullanmayacaklarını garantileyemezsin ve onlara bunu bedava vermen, parayla satılan kopyaladığın örneğin asıl sahibinin piyasasını baltalar. bu nedenle illegal kopyaladığın ve yaptığın birşeyi bedava istediğine vermen yasal olmayacaktır. sadece "mucitim, öğrenme amaçlı olarak yaptım ama kullanmıyorum" dersen kimsenin buna karşı çıkacağını sanmıyorum. ondan sonrası, o arabanın bir şekilde gün ışığına çıkması sakat.

[witchdoktor]

@Skate

Bir de bu konunun devletle ilgili boyutu var. Parayla satılan her şey vergiye tabi olduğundan, bedava satılan kopyalardan vergi tahakkuk ettirilemiyor, devlet vergi zararına uğramış oluyor. Buna benzer bir şekilde doktorların muayenehanelerinde ücretsiz hasta bakmaları da yasak, devletin vergi hakkı ihlal edilmiş oluyor.

[shotgun]

Evet Skate doğru söylüyorsun bedavadan verdiğim kişi bunu kullanırsa o zaman ben de suçlu durumuna düşebilirim ama bu durum vermemi engellemez yani vermek hala serbest, istersem tüm varlığımı paramı pulumu bir kişiye kuruma verebilirim.
Söylemek istediğim birşey daha var. Bu "bahar şenliğinde bile söylenemez" parçalar hakkında. Araştırdığıma göre bu tür parçaların sayısı çok az. Yani tüm parçaları ya da tüm grupları kapsamıyor. Bir tane öğrendim o da iron maiden'ın bir albümü. (Bütün albümleri için geçerli değil) Zaten bu albümü iron maiden'e ait olan bir bilgisayar oyunun müziğinde kullanılmış yanlış anlamadıysam o yüzden bu albümün cover'ı bile yok. Ama diğer albümlerin cover'ları var. Yani bu durum tüm şarkılar için geçerli değil. Sadece özel şartlar altında bazı parçalara verilebilen bir hak. Tam olarak buradaki kanunu bilmediğim için hangi şartlar altında hangi parça ya da albümlere böyle haklar verilebileceğini bilemiyorum. Yani bu haktan mahrum durumda bulunan bir metallica ya da haluk levent parçasını bahar şenliğinde çalıp söylememizde hiçbir sakınca bulunmuyor.
Ancak barlarda durum aslında biraz daha değişkenlik gösteriyor. Çünkü çalıp söylediğimiz yer bar olunca işin içine "para" giriyor. Yani tanınmamış insanlar bile olsa orada şarkı söylemek için bu işi oranın sahibinden para karşılığı için yaptıklarından aslında çaldıkları parçanın sahibinden izin istemeleri gibi bir durum söz konusu olabilir. Ama bu durum, suyla çalışan araba örneği ile aynı kefeye konulamaz. Çünkü şarkı, müzik herneyse katı tüketim malı değildir. Yani kullandım ohh şurama iyi geldi yağlandım diyemezsiniz, parçayı dinledikten sonra tekrar dinlemek isteyebilirsiniz ki gayette mantıklı olan budur. Bu durumda simbiyotik bir durum söz konusudur yani parçasını çaldığım kişinin aslında reklamını yapıp onun daha fazla yükselmesini sağladığım bir gerçektir. Aslında bu şarkı, film gibi sanatsal faaliyetlerin telif hakları durumu teknoloji ilerledikçe değişim göstermişler, düşünsenize eskiden aşık veysel söylermiş eline bağlama alıp, kayıt filan yok tabii (ya da daha eskilerden bahsedelim) bu durumda ancak dizenin sonuna kendi adınında geçeceği bir türkü yakıyorki böylece telif hakkını parçanın almış oluyor. Ama hiç kimsenin bahar şenliklerinde bile söyleyememesi için değil. Böyle bir yasanın bazı parçalar için bile olması bile bana kabul edilebilir gibi gelmiyor. O zaman diyorum madem mırıldanmam bile yasak, ulan kendi garajında çal söyle neden bizimle paylaşıyorsun ki?

[Skate]

@shotgun: hala aynı noktada ayrılıyoruz. sen diyorsun ki "mal benim değil mi istediğime bedava veririm". doğru ama hala illegal bir kopyayı kapsamıyor bu. elinde telif haklarını ihlal ederek kopyaladığın bir eser varsa bunu başkasına vermen de kopyalaman kadar illegal. örneğin Microsoft yasal Windows kurulum CDlerinin kopyalanmasını önerir (evet yanlış duymadınız). Bir firmaya yıllar önce (10 seneyi aşkın bir süre önce) teknik destek veriyordum. Windows CDlerinden biri çalışmadı ki sanırım NT 4.0 CDsi falandı. Microsoft ile iletişime geçtim konu ile ilgili ve yeni CD talep ettim. CD'yi edinmek 2 hafta falan sürdü, bir de CD'nin bir kopyasını çıkarmadığımız için fırça yedik Yani kendin için birşeyi kopyalaman da aslında bu şekilde yasak değil. Ama bu kopyayı başkalarına "hediye" etmek problem. Bu orjinalin birebir kopyası da olabilir, patentli bir fikri kullanarak sıfırdan kendi yaptığın birşey de olabilir. Sonuçta ortada bir ihlal varsa, bunu kimseye hediye edemezsin, edersen de yasaları çiğnemiş olursun.

Bahar şenliklerinde çalınan parçalarla ilgili önceki mesajımda yazanlar birebir doğrudur. Iron Maiden'ın yalnızca bir albümü için gibi bir durum da söz konusu değildir. Parçalarını halka armağan eden nadir müzisyenler hariç tüm müzisyenlerin piyasaya çıkardığı tüm eserler koruma altındadır. Iron Maiden'ın kendi adını taşıyan ilk albümünden A Matter of Life and Death'e kadar tüm albümleri aynı kapsamda korunmaktadır. Gidip grup üyelerinden birine "sizin parçanızı X ülkesinde Y etkinliğinde bir grup coverlamış, bu konuda yasal bir işlem uygulayacak mısınız?" diye sorsanız size bir tarafıyla güler elbette ki. Yani hiçbir grup bu tür birşeyle uğraşmaz ancak uğraşmaya hakkı olmadığını da göstermez bu. Kendilerine yakın seviyedeki bir grup izinsiz olarak bir parçalarını coverladıkları durumda da direk davayı yer, bunun metal dünyasında da birçok örneği vardır.

Ben 2000 yılında Yunanistan'daki Rock Wave festivaline gitmiştim. En üst grup Iron Maiden, alt grupları da Dream Theater, In Flames v.s. idi. Festivalden iki gün önce Janick Gers turnenin başka bir ayağında (sanırım Almanya idi) sahneden düşmüş, bu nedenle Maiden gelemedi Yunanistan'a. Bizler için büyük hayal kırıklığı oldu tabii. En üst grup olarak Dream Theater'ı seyrettik ve tam konser bitti dağılıyoruz derken birden o da ne, The Trooper çalmaya başladı. Dream Theater'dan Iron Maiden izlemeye gelmiş ve eli boş dönen kalabalığa güzel bir jestti. Iron Maiden Dream Theater'ı "izinsiz cover yaptınız" diye dava etse kazanırdı, emin olabilirsiniz. Ancak Iron Maiden bunu duysa (ki grupların menejerleri konuşmuş da olabilirler) gurur duyar, ne güzel bir jest olduğunu düşünür dava etmek yerine.

Özetle yasaların neyi koruduğu ile sizin ne zaman yasalara başvuracağınız ayrılan konular. En çok bu ikisi birbirine karıştırılıyor. Yasa birşeyi koruyorsa artık o yasak şeklinde algılanıyor. Halbuki yasalar daha çok bunu gruptan habersiz gönül rahatlığıyla yapmanızı engellemeye çalışıyor. İmkanınız varsa izin alın diyor.

[shotgun]

Skate, bir kaç şey eklemek istiyorum. Evet aynı noktada hala ayrılıyoruz seninle. mp3 dağıtmak bedava dağtsan bile yasak. Legal değil. Elinde orjinal cd olduğu zaman bu parçaları mp3'e çevirmen serbest, bu mp3'leri kendi barında çalman serbest orjinali olmak kaydıyla. Bu mp3'leri arkadaşına vermen serbest orjinalini de vermek kaydıyla!
Kendi evinde yapmış olduğun bir nesneyi kopyalamak başka birşey imal etmek bambaşka birşey. Zaten burda microsoft'un haksız kazanç sağladığını da düşünüyorum...
Nasıl mı? Şöyle; Siz diyelim bir araba imal eden firmasınız. Alıcı ne zaman sizden araba almak isterse, siz o zaman işçi çalıştırır, ham madde tüketir, aracı genel testlere sokarsınız yani bir emek harcanır, bir mal tüketmek zorunda kalırsınız araba üreten firma olarak. Ancak microsoft'un durumuna bakalım. WinXP'yi ne zaman yaptılar hımm 2002 idi galiba. O zaman bu işletim sistemi için harcanan emek ve çalışma iş gücü için alması gereken parayı microsoft tam olarak 2004 te bitirmiş olsa geri kalan yıllarda satmış olduğu her winXP için haksız ücret almış olacaktır. Sonuçta cd yada neyse dvd ye çekip veriyor. Harcanan bir mal, dökülen bir emek yok bunda. Alması gerekeni çoktan almış. Bu yüzden dedim katı tüketim maddesi ile bilişim sektörlerinde mal almak birbirlerinden ayrılmalıdır diye.

Ayrıca şu her müzik parçası için geçerli olmadığını tanıdığım bir avukat söylemişti bana, ben onun yalancısıyım. Yasayı uygulatmak istediğinde bir insan sırf beni sevmediği için art niyetli olarak benim onun parçasını seslendirdiğim için mahkemeye verebilir o zaman. Öyle bir durumda yasalar durduk yere beni mahkum edecekler demektir. Parçasını seslendirdiğim kişi beni sevmeli bir tersleşirsek beni derhal mahkemeye verebilir bu durumda.
Bir zamanlar kayahan ile nilüfer arasında da böyle bir durum vardı galiba ama nilüfer kayahanın parçalarını konserlerinde okuyabiliyor mu? Eğer okursa ceza alıcak demektir ama para kazanmayan bir kişi hayrına okuyamaz mı kayahının parçasını? Bahar şenliğinde bile olsa?

[Skate]

Abi bu XP ile ilgili 2002-2004 muhabbetinde hiçbir yasal dayanak yok. Yani adam 2002'de yayınladığı üründen 2004'de çoktan kar etmiştir, bundan sonrası haksız kazançtır ne demek? O ürüne desteği kesti mi ki Microsoft? Yani ne zaman XP onlar için bir gider olmaktan çıktı? Son service pack'i 2008'de yayınlamadılar mı? Ayrıca hiçbir update yapmasalar bile niye bir süre sonraki kazanç "haksız" olsun. Bu görüşüne başka katılan var mı bilmiyorum ancak bence çok tutarlı değil.

[max.damage]

Elinde orjinal cd olduğu zaman bu parçaları mp3'e çevirmen serbest, bu mp3'leri kendi barında çalman serbest...

  Kendi barinda calman serbest degil. Raftan gidip satin alabilecegin album ile sadece kisisel kullanim hakki satin almis oluyorsun.Skate'e sormak lazim tabii.