sonraki »

[yavuzg]

Evet arkadaşlar, walkman serimizin ikinci yazısı da 2023'ün ilk gününde gelsin...

Sony aslında 60'lar ve 70'lerde toplum için pek de ilgi çekici olmayan, o zamanlar sadece gazete muhabirleri, sekreterler vs tarafından kullanılan "ses kayıt" cihazını alıp kayıt özelliğini kaldırıp onu günün her saati yanınızda gezdirebileceğiniz bir "taşınabilir müzik" sistemi haline getirip adına "walkman" dedikten sonra dünya bu fikri çok beğendi ve yaşam tarzı bir anda değişti...

Ama insanoğlu tatminsiz, evrim geçirmiş bu kaset kayıt cihazının elektronik ve mekanik sistemi insanların o zamanlar evlerinde bulunan ses sistemlerinin kalitesinde bir müzik deneyimini elbette sunamıyordu, insanlar daha fazlasını istedi...

Bu sebeple Sony, klasik kayış sistemi ile çalışan bu basit yapıya bir tasarım değişikliği sunarak DD serisini üretti. DD "Disc Drive" anlamına geliyor. Aslında "Direct Drive" olarak da bahsedilse de servis kitapçığında Disc Drive yazıyor. Disc veya Direct, esasen vurgulamak istenen şey şu;

Normal walkman'lerin ev kaset sistemlerinin aksine oldukça güçsüz olan motoru kaset bantını çeken "capstan" (Irgat) çubuğunu bir lastik ile döndürüyordu. Bu döndürme sırasında lastiğin esnemesi ve gevşemesi sebebiyle walkman'lerin o zamanlar "doğası gereği" olarak nitelendirilen Wow & Flutter (sesin dalgalanması diyelim kısaca) etkisine sebep oluyordu.

Bunun yerine sony motorun ince bir lastiği çevirmek yerine motorun prinçten yapılmış ağır capstan'ı "direkt" olarak capstan'ın üzerinde bulunan bir "disk" ile çevirmesini sağlayan DD mekanizmasını geliştirdi. (Disc ve Direct Drive terimlerinin neden birbirlerine karıştığını/ortak kullanıldığını sanırım açıklayabildim)

Ayrıca bu disc yapısı Sony'nin, dikey olarak yerleştirilen güçsüz yassı bir motor kullanmak yerine bu seride (WM-2 de de kullandığı) yatay olarak yerleştirilen uzun güçlü bir motor kullanabilmesini de sağlıyordu.

Bu sebeplerle (ve tasarım ve malzeme kalitesini de unutmamak lazım) gerek o zamanlar gerekse de hala günümüzde Sony DD serisi walkman meraklılarının gözdesi olmuştur.

Bu kısa tarihçe ve teknik bilgiden sonra gelelim yazımızın konusu olan walkman'imize...

Geçenlerde internette bakınırken letgo'da bir walkman ilanı gördüm ve tabiri caizse "atladım". Sahibiyle kısa bir yazışmadan sonra pazarlık bile yapmadan walkman'i almaya gittim. Sahibi walkman'in ilk sahibiydi. Yani bit pazarı tayfasının üçe bulup otuzüçe sattığı hurdalardan değil anlayacağınız







Buna rağmen fiyatını da çoğu ölücüyü ve walkman'e meraklı olmayanları uzak tutacak bir seviyede belirlemişti ki buna rağmen ederinin çok altındaydı zira sattığı model Sony DD serisinin en üst seviye modeli olmasa da oldukça aranan "Quartz" serisindendi.





Quartz serisi 1989 yılında üretilmiş bir DD model ve esas özelliği Dolby gürültü giderme teknolojisine ve motor hızının bir Quartz kristal osilatör tarafından otomatik kontrol edilme teknolojisine sahip olmasıdır.

Bu yazıda bu değerli parçanın yeniden eski performansına döndürmek için yaptığım çalışmaları anlatmaya çalışacağım.
   

[yavuzg]

Güzel övgülerle bahsettiğimiz Sony DD serisi walkman'lerin bir büyük kusuru bulunmakta maalesef...

Mekanizmanın diğer işlevlerini yerine getirmek için başka bir lastik kullanmamak adına tasarımda kullanılan merkezi büyük dişli sorunu...

Bu merkezi dişli ısıyla esnemeye yapmayacak bir çelik alaşımdan oluşan bir disk üzerine geçirilmiş (aslından enjeksiyon kalıbın içine önce metal diski yerleştirip erimiş POM plastiği bunun üzerine kalıplamışlar) bir POM plastik malzemeden üretilmiş bir kompozit dişli takımı.

Düşünce güzel... Ancak kullandıkları POM malzeme zamanla kimyasal olarak çekiyor ve bir zaman geliyor ve çat diye çatlıyor. Elbette Sony bile bu cihazları 20-30 yıl çalışmasını düşünerek yapmadığından bunun bir üretim/tasarım hatası olduğunu söylemek güç...

Neyse sonuçta bugün itibariyle, eğer ilginiz varsa, satınalmak istiyorsanız, 30+ yıllık olan bu DD serisi walkman'Lerin %99 merkez dişlisinin kırık olduğunu varsayabilirsiniz.

Bu sorun nasıl mı anlaşılıyor derseniz satın almadan önce walkman'in çalışma videosunu isteyin. Ama öyle müziği hoparlöre bağlayıp "bak işte çalışıyor" tarzı bir video değil, sesini kıstırp hatta ne kulaklık ne de joparlöre bağlanmadan, direk çalışma videosu. Orada "tık tık trak tık tık ..." şeklinde periyodik bir ses geliyorsa bilin ki merkez dişli kırıktır.

https://youtu.be/pPyHT6SzHTI

[yavuzg]

tamirat detayına başlamadan öncelikle uyarayım; Sony DD walkman oldukça sıkışık ve hassas bir mekanizmaya sahip bir seri. Diğer walkman'ler gibi "içini açayım bir lastik değiştirip kapatayım" tarzı basit bir tamirat değil maalesef. Bu yüzden, elinizin hassas, gözünüzün iyi ve sabırlı olmanız gereken bir tamirat. Benim ne elim hassas ne de gözlerim doğru dürüst görmüyor ama bu yüzden bu açıklarımı uygun alet edevat ve ekstra ekstra sabırla kapatmaya çalışıyorum yıllardır

Evet, başlayalım mı artık tamirata?

İşe önce kaset kapağını sökerek başlıyoruz. Bunun için kaset kapağını tutan menteşelerin vidalarını söküyoruz.



Aman bu vidaları kaybetmeyin! Dikkat ederseniz normal vidaların aksine kapağın menteşesi nin rahatça dönmesini sağlayan vidasız bir kısmı olan özel vidalar bunlar.



Kaset kapağını söktükten sonra...



İlk iş olarak artık rahatça erişebildiğimiz "pinch roller" olarak tabir edilen bu kauçuk tekerleği temizlememiz lazım.



Önce bu tekerleğin temizlenmekle kurtulup kurtulamayacağını kontrol edin. Kauçuğu cımbızın ucuyla delmeden hafifçe bastırarak çizin, eğer çizik temizlikten sonra kalıcı olarak iz bırakmışsa kauçuk artık sertleşmiş demektir ve bu tekerleğin komple değişmesi gerekir.




IPA (Isopropil Alkol) ile ıslatılmış kulak pamuğu ile tekerleği tırnağınız ile tuta tuta  güzelce temizleyin. Üzerinde yılların kaset kimyasalı izi ve parlaklık kesinlikle kalmamalı. Gerekiyorsa kuruduktan sonra yeniden bakın iz var mı diye yeniden temizleyin gerekiyorsa. Ben bir kaç defa bu işlemi tekrarladım mesela...



İşiniz bitince tekerleğin merkezine çok değil yarım damla yağ damlatın ve parmağınız ile tekerleği defalarca döndürerek yağın şafta iyice sızmasını sağlayın. Bir şekilde kauçuk kısma yağ geldiyse bir tur daha IPA ile yağı temizleyin.



Bu işlem basit gözükse de walkman bakım sürecinin belki de en önemli adımlarından birisidir. Aslında sanılanın aksine kaset bandını döndüren kasetin orta deliklerinin yerleştiği gördüğünüz 2 adet makara değildir. Gerçek anlamda bandı uygun gerginlikle "çeken" bu kauçuk tekerleğe sıkıca yapışan capstan (Kapstan, Irgat) çubuğudur. Geri kalan tüm mekanizma kapstan'a senkronize olarak çalışır ama unutmayın "Play" tuşuna bastığınızda bant kapstan tarafından "çekilir".

Bu sebepledir ki bu kısım kirli, rahat dönmeyen, kapstan çubuğunun bastırmasına rağmen bantı kaydıran bir yapıdaysa kasetiniz ya "sarar" ya da kopar. En iyi ihitimalle bandı kaydır kaydıra çektiğinden Wow & flutter dayanılmaz seviyelere gelir.

[yavuzg]

Sony DD walkman'in kasası açmak nispeten kolay. Önce pil kapağını açın, pilleri çıkartın sonra kasanın her iki tarafındaki 2 şer adet vidayı sökün. Sonra en son kulaklık girişlerinin olduğu taraf çıkacak şekilde elinizle sihay iç aksamı dışarı doğru çekin.






Ancak bir püf noktası var, bir parmağınızla kaset kapağı kilidini mutlaka tutun. Aksi taktirde kilit kasa açıldığında düşecektir ve içinde kilidin yayı piyuww diye fırlayacaktır




İşte walkman'in kasasından ayrılmış iç aksamı...

[yavuzg]

Bu walkman'in ilk problemi hiç güç gelmemesiydi... Bunun sebebini içini açınca anladım. Pil kontaklarından birisinin kablosu kopmuş.





Bunu basitçe lehimleyip kontakları da WD-40 ile temizledikten sonra sorun halloldu.

[yavuzg]

Basit sorunları hallettikten sonra gelelim esas soruna... Muhtemel merkezi dişli sorununa.

Bunun için devre kartını söküp mekanik kısma erişmemiz lazım. Önce okuma kafasını devre kartına bağlayan 4 adet kabloyu lehim yerlerinden sökmemiz lazım.



Sonra ok işareti ola belirtilmiş 5 adet vidayı sökerek devre kartını kabloları kopartmadan kenara ayırıyoruz. Devre kartının diğer kablolarını sökmenize gerek yok, tamamen ayrımanızı gerektiren bir durum yok yani. Bu şekilde de işimizi görebiliriz.





Devre kartını kenara ayırınca esas problemimizi görebilir olduk artık. Meşhur merkez dişili kırığı



 

[yavuzg]

Görünen köy kılavuz istemez derler ama bu dişiliyi görmemize rağmen dişliye erişebilmek için gereken prosedür gerçekten bir kılavuz istiyor

Önce play, fwd, rev, stop butonlarını söküyoruz. Bunları tutup yukarı doğru çekince geliyorlar. Sıkışıksa altlarından hafifçe tercihen plastik bir gereçle yukarı doğru hafifçe kanırtın.




Sonra meşhur piriçten yapılmış capstan diskini sökmemiz gerekiyor. Bunu yerinde 2 vida ile tutan metal aksamı sökeceğiz şimdi...







Vidaları kaybetmeyin !!! (Bunu her seferinde hatırlatacağım )




Kapstan diski artık serbest, elinizle kaldırıp kenara koyabilirsiniz



Ama dikkat!!! kapstan şaftında incecik bir pul var. Aman diyim onu kaybetmeyin!!! Bu minik pul kapstanın uygun pozisyonda rahat dönebilmesi ve dolayısıyla wow & flutter için önemli.

[yavuzg]

Şimdi sıra bu modele has Quartz özelliğini sağlayan cpastan servo bobinini sökmeye geldi. Servo bobinini tutan 3 adet vida var ve bunlara mekanizmanın kaset kompartımanından erişiyoruz.



Bu vidaları söküp güvenli bir yere koyduktan sonra servo'yu da kablosundan falan ayırmadan kenara çekiyoruz...



Bir sonraki adımda motoru tutan 2 adet vidayı söküp motoru da kenara sarkıtıyoruz.




Oh hele şükür merkez dişliye eriştik? Maalesef hayır

[yavuzg]

Şimdi sıra fwd vites dişlisini (yoksa rew miydi - neyse birinden birisi işte ) sökmeye geldi.



Bu dişlinin altında bir dişli ve onun da altında bir yay var. Onları da cımbızla alıp bir kenara ayırmayı unutmayın.

İşimiz bitt mi? Elbette hayır

Şimdi play işleminde görev alan ve kaset bittiğinde çat diye mekanizmayı durduran plastik aksamı sökmemiz lazım.



Bunun için önce mekanizmayı geri çeken minik yayı cımbızla bağlı olduğu yerden dikkatlice alıyoruz. Dikkat! bir parmağınızı yayın potansiyel olarak uçacağı yere koymayı unutmayın. Bu minik yayı kaybederseniz işiniz biter ona göre!!!




Sonra bu plastik aksamın tepesindeki ince pulu bir bıçak/cımbız yardımıyla yukarı düreterek çıkartın. Bu pullar ordana yarısından yarık. Dolayısıyla dürtünce yerlerinden çıkıyorlar ama metal olmadıklarından deforme etmemeye yırtmamaya dikkat edin.




Son olarak ileri geri hareket eden bu plastik aksamı tırnaklarını kırmadan!!! içeri doğru sıkarak...



... cımbızla bu tırnakları içeri doğru sıkıştırarak mekanizmayı alın...



Bu mekanizmayı bu tırnakları kanırtarak çıkartmaya çalışarak zorlayarak çıkartmaya çalışayın sakın. Tırnakları kırarsanız işiniz bitti demektir. Bu mekanizmanın yedeği, reprodüksüyonu yok zira...

[yavuzg]

Hah şimdi bitti mi? Artık merkez dişliyi alabilir miyiz?

Acele etme çekirge!

merkez dişli takımını yerinde tutan 2 adet pul daha var...



Onları da bıçak ve/veya cımbızla yukarı doğru kanırtarak çıkartıyoruz... Tüm bu minicik parçaları güvenli bir yere koymanızı hatırlatmışmıydım? Bir daha hatırlatıyorum o zaman...





Sonunda nihayet!!!

[yavuzg]

Merkez dişli çıktıktan sonra arkasındaki mekanizmaları göstermek amacıyla bu foto da referans olsun. Buraları işimiz bittiğinde temizleyip yağlayacağız





Şimdi gelelim kırık dişli takımını sökmeye (evet daha sökülecek parçalar var)

Öncelikle belirteyim çatlayan merkez dişli aslında bir vites kutusu. Tepesinde eş merkezli bir başka "manyetik" dişli var. İçinde mıknatıs olan bu dişli bazı parçaları yerinde tutmaya yarıyor. Bu dişli kaset zorlandığında bantın kopmamasını, ileri geri srarken kasete göre optimum hızda sarma işlemini gerçekleştirmek için diğer büyük dişliden bağımsız çalışıyor.

Önce tüm dişli takımını bir arada tutan tepedeki metal pulu çıkartıyoruz. Bu işlemi yaparken pulu eğip bükmemek önemli. Mıknatıs ile dişli takımına tutunduğu için araya kalın tornavida falan değil ince bir bıçak veya plastik pena gibi bir şey sökün.



Sonra mıknatıslı dişliyi ayırın. Artık kırılmış olan plastik dişliyi ana metal diskten de ayırabilirsiniz.



Yanlız dikkat!!! Mıknatıslı dişlinin altında çoook ince bir plastik pul daha var, mıknatısın metal diske yapışıp sabit kalmasını engelleyen. Bir kez daha hatırlatmama gerek var mı? Ben yine de hatırlatayım... Onu kaybetmeyin. Önemli...

[yavuzg]

Şimdi gelelim merkez dişlinin tamiratına. Şimdi yakın zamana kadar bu dişliyi "tamir" etmenin bir çok yöntemi varmış internetteki tamirat konularını okurken gördüğüm. Öncelikle belirteyim bu çatlağı uçları biraraya getirerek yapıştırmak falan söz konusu değil zira çatlağın esas sebebi plastik malzemenin zamanla "çekmesi". Yani bir araya gelecek boyutta değil artık dişli. Bu yüzden genelde başka bir DD dişlisinden parça kesip bu araya yapıştırmak şeklinde bir çözüm var, eğer başka bir yedek parça DD niz varsa.

Şunları da belirteyim diğer bazı çözümler de mevcut, mesela 3d print veya cnc ile üretilmiş metal dişliler. Her ikisi de sorunlu; 3d print malzeme bu görevi orta, uzun vadede görebilecek bir malzeme değil. Metal dişliler ise temas ettiği diğer plastik dişlileri aşındıracağından tavsiye edilmiyor.

Slovakya'da bir arkadaş (fixyouraudio.com) bu dişliden üretiyor. Çinde üretim yapan birisi daha var. Ben slovakya'daki arkadaştan aldım.



Bu bir set halinde geliyor. Sadece plastik dişli satan da var (Çinde üretilen) ancak onun ilk serisinin biraz dar geldiği, diske zor girdiği ve girince de hafif yamulduğu gibi bazı eleştiriler de okudum. Güya onun üreticisi bu Slovakyalı arkadaş ile görüştükten sonra dişli boyutunu ayarlamış ama biz bahtsız deve olduğumuzdan kesin eski hatalı seriden bir dişli kakalarlar diye o topa hiç girmedim... Üstelik Slovakya'lı arkadaşın dişlisinden de daha ucuz değildi o dişli...

Bu yüzden riske girmeden, forumlarda da gayet güzel övgülerle bahsedilen bu seti tercih ettimm. Yanlız bunun montajı az biraz zahmetli. Dişlinin metal diske monte edilmesi için metal bir parça ve vidalarla sabitlenmesi gerekiyor.




Önce eski diski elimize alım IPA ile iyice temizliyoruz...



Sonra plastik dişliyi kırmızı ile işaretli kısım en altta kalacak şekilde elimizle hizalı tutarken...



Metal sabitleyici diğer tarafa hizalıyoruz...



Sonra bir araba lastiğini değiştiri gibi vidaları karşılıklı vidalıyoruz.



Daha sonra önce gevşek vidaladığımız vidaları karşılıklı olarak sıkıyoruz.



Son olarak vidalar zamanla gevşemesin diye arkalarına çok az japon damlatıyoruz. Bu iş için olan özel vida kilitleyici sıvılar da var, onlardan da kullanabilirsiniz bende yoktu o sıvılardan.






Yanlız bir konuya dikkatinizi çekeyim. Bu vida çıkıntıları zaten bir çok forumda mekanizmaya sürtebildiği bildiriliyordu. Ben de montajı bitirdikten sonra bu sorunla karşılaştım. Bir de bu çıkıntı üzerine bir tutkal çıkıntısı oluşturursanız bu sorunla (benim gibi) karşılaşırsınız. Ben mekanizmayı yeniden sökerek bu tutkal tepelerini "eğeleyerek" çözüm ürettim. Siz daha montaja başlamadan metal diskin üzerindeki vida deliklerinin kenarındaki çıkıntıları eğeleyebilirseniz (ya da zımparalayabilirseniz) iyi olur

[yavuzg]

Şimdi gelelim merkez dişli takımını geri monte etmeden önce altında ve yakın çevresindeki erişilemez yerlerin temizliğine.

Öncelikle dişli takımın direkt altında bulunan plastik aksam ve dişlileri IPA ve kulak pamuğuyla yemizleyin. Eski yağ/gres atıklarından arındırın.




Sonra buralara çok az makine yağı (aslında tavsiye edilen daha koyu ve uzun ömürlü saat yağı kullanmak) ile nemlendirilmiş kulak pamuğu ile silin. Dişlilere az gres sürün. Buralarda (ve genel olarak walkman mekanizmalarında) WD40 gibi uçucu bir yağ kullanmayın.

Auto stop switch'inin içini önce kontak spreyi ile ıslatılmış kulak pamuğu ile (kulak pamuğundan koparttığınız ve ince cımbızın ucuna sardığınız pamula diyelim zira kulak pamuğu bu ince parçalar için çok büyük geliyor) temizleyin. İşlemi IPA'lı pamukla bir kez daha yapın.




merkez dişliyi sökme adımlarınızı geri takip ederek yerine yerleştirin. Ancak şu plastik parçayı yerine takarken dikkat edin, siyah plastik dilin gireceği bir çentiği var. Fotya bakın...

[yavuzg]

Şimdi mekanik olarak yapmamız gereken son işleme geldi sıra. Kırık merkez dişliyi değiştirdik ama değiştirmemiz gereken bir diğer şey ise bu seriye adını veren kapstan "disk".




Bu kalın kauçuk diske "rubber capstan tire" deniliyor ve zamanla sertleşmiş oluyor. Bunun da mutlaka değişmesi lazım.



Değişimi kolay, pirinç kapstandan bir maket bıçağı ile kanortarak çıkartabiliyorsunuz. Eski yerini IPA ile temizlediktan sonra yenisi de elle yerine yerleştiriyorsunuz.

Kapstan lastiğini değiştirdikten sonra kapstanın iç kısmına (plastik dişlinin olduğu yer) bir damla yağ damlatmayı unutmayın.

Ayrıca dişliye de gres sürün. Son olarak yerine yerleştirdiğinizde merkezine biraz gres sürüp metal tutucuyu öyle yerleştirin.




Tüm bu işlemlerden sonra mekanizmanın doğru, sorunsuz, sessi çalıştığını test edin...

[yavuzg]

Hosting'de bir sorun var...

Yazıya şimdilik ara veriyorum arkadaşlar. Devam edecek...